काठमाडौँ। उच्च शिक्षालय तथा माध्यमिक विद्यालय सङ्घ नेपाल (हिसान) का केन्द्रीय सचिव भवानीप्रसाद पौडेलले राष्ट्रिय संकट र महाविपत्तिका समयमा हिसानले अग्रपङ्क्तिमा रहेर मानवीय र सामाजिक दायित्व पूरा गर्दै आएको बताउनुभएको छ।

समाचार ऐजेन्सीसँग कुराकानी गर्दै सचिव पौडेलले हिसान केवल शिक्षण संस्थाहरूको हकहितका लागि लड्ने संगठन मात्र नभई संकटको घडीमा नागरिकको भरपर्दो सारथि बनेको दाबी गर्नुभयो। साथै, उहाँले नेपालको वर्तमान शिक्षा प्रणालीमा व्यापक सुधार गर्दै देशलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको ‘एजुकेशनल हब’ (Educational Hub) का रूपमा विकास गर्नुपर्नेमा जोड दिनुभयो।

महाविपत्तिमा हिसानको मानवीय सेवा र सामाजिक उत्तरदायित्व

केन्द्रीय सचिव पौडेलका अनुसार २०७२ को विनाशकारी भूकम्प, त्यसपछिका बाढीपहिरो र कोभिड-१९ महामारीका समयमा हिसानले महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको छ:

• भूकम्प तथा बाढीपहिरो पीडितलाई राहत: प्रभावित क्षेत्रहरूमा खाद्यान्न, लत्ताकपडा र शैक्षिक सामग्री वितरण गर्नुका साथै पीडित परिवारका बालबालिकालाई विशेष छात्रवृत्ति प्रदान गरी शिक्षाको निरन्तरता सुनिश्चित गरिएको उहाँले उल्लेख गर्नुभयो।

• कोभिड-१९ मा भौतिक र प्राविधिक सहयोग: महामारीका बेला सम्बद्ध कलेज तथा विद्यालय भवनहरूलाई क्वारेन्टाइन र आइसोलेसन सेन्टरका रूपमा उपलब्ध गराउँदै अनलाइन शिक्षामार्फत लाखौँ विद्यार्थीको शैक्षिक सत्र जोगाउन हिसान सफल भएको उहाँको भनाइ छ।

• छात्रवृत्ति र समतामूलक पहुँच: विपन्न, जेहेन्दार र पछाडि पारिएका वर्गका विद्यार्थीहरूलाई निरन्तर छात्रवृत्ति उपलब्ध गराई हिसानले शिक्षामा समतामूलक पहुँच पुर्‍याइरहेको स्पष्ट पारिएको छ।

शिक्षा क्षेत्रका वर्तमान चुनौतीबारे चिन्ता

नेपालको वर्तमान शिक्षा प्रणाली गम्भीर मोडमा उभिएको बताउँदै सचिव पौडेलले मुख्य तीन चुनौतीहरूतर्फ ध्यानकर्षण गराउनुभएको छ:

१. युवा जनशक्तिको वैदेशिक पलायन (Brain Drain):

“उच्च शिक्षाका नाममा दैनिक हजारौँ युवाहरू विदेशिनु देशको समृद्धिका लागि ठूलो बाधक हो,” पौडेलले भन्नुभयो, “स्वदेशमै गुणस्तरीय र रोजगारीमूलक शिक्षाको वातावरण सिर्जना नगरेसम्म यो लहर रोक्न सकिँदैन।”

२. निजी क्षेत्रप्रतिको सङ्कुचित दृष्टिकोण:

नेपालको कुल शिक्षा क्षेत्रमा ३० प्रतिशतभन्दा बढी योगदान पुर्‍याएको निजी क्षेत्रलाई राज्यले नियन्त्रण गर्ने सोचभन्दा माथि उठेर प्रोत्साहन र सहकार्यको नजरले हेर्नुपर्नेमा उहाँले जोड दिनुभयो।

३. व्यावहारिक र प्रविधिमैत्री शिक्षाको अभाव:

परम्परागत सैद्धान्तिक शिक्षालाई विस्थापित गरी अनुसन्धानमूलक, व्यावहारिक र बजारको माग अनुसारको प्रविधिमैत्री शिक्षा प्रणाली लागू गर्न अब ढिलाइ गर्न नहुने उहाँको ठम्याइ छ।

भविष्यको मार्गचित्र: भवानीप्रसाद पौडेलको दृष्टि

शिक्षामा आमूल परिवर्तन र नेपाललाई शैक्षिक गन्तव्य बनाउनका लागि पौडेलले स्पष्ट मार्गचित्र प्रस्तुत गर्नुभएको छ:

• स्वदेशमै विश्वस्तरीय शिक्षा: नेपाली विद्यार्थीहरूलाई स्वदेशमै गुणस्तरीय शिक्षा उपलब्ध गराई अध्ययनका नाममा बाहिरिने खर्बौँ रुपैयाँ र उर्वर जनशक्ति रोक्न हिसान पूर्ण प्रतिबद्ध छ।

• सार्वजनिक-निजी साझेदारी (PPP Model): सरकारी र निजी शिक्षण संस्थाहरू प्रतिस्पर्धी नभई एक-अर्काका परिपूरक बनेर अघि बढ्नुपर्छ।

• युगानुकूल नयाँ शिक्षा नीति: निजी क्षेत्रको लगानीको सुरक्षा र नियमनलाई सन्तुलित बनाउने गरी समयसापेक्ष नयाँ शिक्षा ऐन अविलम्ब ल्याउनुपर्छ।

• उद्यमशीलता र रोजगारी: केवल प्रमाणपत्र बाँध्ने शिक्षाभन्दा पनि विद्यार्थीलाई आत्मनिर्भर र व्यावहारिक बनाउने व्यावसायिक शिक्षामा जोड दिनुपर्छ।

हिसानका केन्द्रीय सचिव भवानीप्रसाद पौडेलका अनुसार संकटका बेला नागरिकको घाउमा मलम लगाउने हिसान, सामान्य अवस्थामा राष्ट्रको भविष्य निर्माण गर्ने मुख्य इन्जिन हो। राज्य, हिसान, शिक्षाविद् र सम्पूर्ण सरोकारवालाहरू एकाकार भएर नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको ‘एजुकेशनल हब’ बनाउन र युवाहरूलाई स्वदेशमै उज्ज्वल भविष्य देख्ने वातावरण सिर्जना गर्न ठोस कदम चाल्नु आजको मुख्य आवश्यकता हो।