rastriyakhabar
– मुकुन्द ढुङ्गाना । काठमाडौँ उपत्यकाको उत्तरी काखमा, शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्जको फेदीमा अवस्थित बूढानीलकण्ठ नगरपालिका केवल एउटा प्रशासनिक भूगोल मात्र नभई अद्वितीय धार्मिक, प्राकृतिक र सांस्कृतिक धरोहरको प्रतीक हो। काठमाडौँको सहरी कोलाहल, धुवाँ र धुलोबाट केही मिनेटको दूरीमै पुग्न सकिने यो क्षेत्र शान्ति, हरियाली र आध्यात्मिक चेतनाको खोजिमा रहेका आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरूका लागि सर्वोत्तम गन्तव्यका रूपमा स्थापित भइरहेको छ।
नगरपालिकाको पर्यटन महाशाखा (हात्तीगौडा, काठमाडौँ) ले ‘स्वच्छ, शान्त र समृद्ध पर्यटकीय नगर’ को अवधारणा अनुरूप यहाँका प्रमुख पर्यटकीय आकर्षणहरूलाई उजागर गर्दै उत्तरदायी पर्यटन प्रवर्द्धन गरिरहेको छ। बूढानीलकण्ठभित्रका प्रमुख पर्यटकीय स्थलहरू र तिनको विशेषताहरूको विस्तृत विवरण निम्न अनुसार छ:
बूढानीलकण्ठको मुख्य धार्मिक पहिचान जलशयन भगवान् विष्णुको भव्य मन्दिर हो। प्राकृतिक पोखरीको मध्यभागमा ठूलो कालो शिलामाथि नागराज अनन्तको शय्यामा विराजमान विष्णुको विशाल र कलात्मक मूर्ति प्राचीन नेपाली मूर्तिकलाको अद्वितीय नमुना हो।
धार्मिक महत्त्व: संसारभरिका हिन्दू धर्मावलम्बीहरूका लागि यो एक परम पवित्र तीर्थस्थल हो। विशेष गरी हरिबोधनी एकादशी, कात्तिक पूर्णिमा र विभिन्न धार्मिक पर्वहरूमा यहाँ लाखौँ भक्तजनहरूको घुइँचो लाग्ने गर्दछ।
पर्यटकीय दृष्टि: धार्मिक पर्यटन (Religious Tourism) का दृष्टिले यो स्थान नेपालकै प्रमुख गन्तव्यहरूमध्ये एक हो। यहाँको शान्त वातावरण, धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक जीवन्तताले विदेशी पर्यटकहरूलाई समेत आकर्षित गर्छ।
प्रकृतिप्रेमी, जैविक विविधताका अध्येता र साहसिक पदयात्राका पारखीहरूका लागि शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज एउटा प्राकृतिक स्वर्ग समान छ। उपत्यकाको दोस्रो अग्लो डाँडाका रूपमा रहेको शिवपुरी क्षेत्रले काठमाडौँलाई स्वच्छ हावा र पिउने पानी प्रदान गर्दै आएको छ।
शिवपुरी पिक र बागमतीको उद्गम: बूढानीलकण्ठबाट सुरु हुने पदयात्राले पर्यटकहरूलाई शिवपुरी पिक (२,७३२ मिटर), पवित्र बागमती नदीको उद्गम स्थल ‘बाघद्वार’ तथा विष्णुमती नदीको उद्गम स्थल ‘विष्णुद्वार’ सम्म पुर्याउँछ।
पदयात्राको अनुभव: घना जङ्गल, दुर्लभ चराचुरुङ्गी, वन्यजन्तु, झरना र हिमाली हावापानीको अनुभव गर्दै गरिने यो पदयात्राले शारीरिक तन्दुरुस्तीका साथै मानसिक ताजापन प्रदान गर्दछ।
साहसिक यात्रा, साइक्लिङ र छोटो दूरीको पदयात्रा (Short Trek) का लागि तारेभीर काठमाडौँ उपत्यकाकै उत्कृष्ट दृश्यावलोकन बिन्दु (View Point) मानिन्छ।
विहङ्गम दृश्य (Panoramic View): तारेभीरको डाँडाबाट सिङ्गो काठमाडौँ उपत्यकाको मनमोहक दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ। सफा मौसममा यहाँबाट टाढा-टाढाका हिमाली शृङ्खलाहरू स्पष्ट रूपमा देखिन्छन्।
साहसिक पर्यटन: हाइकिङ र क्याम्पिङका सौखिनहरूका लागि तारेभीरको चिसो हावापानी, खुला डाँडा र प्राकृतिक वातावरणले बेग्लै रोमाञ्चकता थप्ने गर्दछ।
धार्मिक सहिष्णुता र आध्यात्मिक साधनाको केन्द्रका रूपमा कपन गुम्बा (Kapan Monastery) प्रसिद्ध छ। बौद्ध धर्म, दर्शन, र ध्यान (Meditation) का लागि यो विश्वभरिका अध्येताहरूका लागि आकर्षणको केन्द्र बनेको छ।
आध्यात्मिक वातावरण: डाँडामा अवस्थित कपन गुम्बाको शान्त र स्वच्छ वातावरणले मनलाई एकाग्र र शान्त बनाउन मद्दत गर्दछ।
अन्तर्राष्ट्रिय आकर्षण: यहाँ वर्षैभरि स्वदेशीका साथै ठूलो सङ्ख्यामा विदेशी पर्यटकहरू बौद्ध दर्शन सिक्न, ध्यान गर्न र उपत्यकाको सुन्दर दृश्यको आनन्द लिन पुग्ने गर्छन्।
बूढानीलकण्ठ क्षेत्र ऐतिहासिक र पौराणिक कथाहरूसँग जोडिएका थुप्रै मन्दिर तथा सम्पदाहरूले भरिपूर्ण छ। जसमध्ये रुद्रेश्वर र विष्णुपादुका मन्दिर अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण मानिन्छन्।
सांस्कृतिक धरोहर: यी मन्दिरहरूले स्थानीय धार्मिक परम्परा, प्राचीन वास्तुकला र सांस्कृतिक निरन्तरतालाई जीवन्त राखेका छन्।
स्थानीय आस्था: तीर्थयात्रीहरूका लागि यी स्थलहरू धार्मिक अनुष्ठान र पूजाआजाका प्रमुख केन्द्र हुन्, जसले बूढानीलकण्ठको सांस्कृतिक गम्भीरतालाई थप धनी बनाएका छन्।
पर्यटन केवल दृश्य अवलोकनमा मात्र सीमित नभई स्थानीय जनजीवन र संस्कृतिलाई अनुभव गर्नु पनि हो। बूढानीलकण्ठ क्षेत्रमा परम्परागत नेवारी तथा तामाङ समुदायको बाहुल्य रहेकाले यहाँको मौलिक रहनसहन, चाडपर्व र खानपान मुख्य आकर्षण हुन्।
होमस्टे र रिसोर्टहरू: स्थानीय स्तरमा सञ्चालित सामुदायिक तथा निजी होमस्टे र आधुनिक सुविधायुक्त रिसोर्टहरूले पर्यटकहरूलाई गुणस्तरीय सेवा प्रदान गर्दै आएका छन्।
मौलिक परिकार: पर्यटकहरूले यहाँ अर्गानिक स्थानीय परिकार, तामाङ सेलो, नेवारी संस्कृति र न्यानो आतिथ्यता (Hospitality) को प्रत्यक्ष अनुभव गर्न पाउँछन्।
बूढानीलकण्ठ नगरपालिका पर्यटन महाशाखाले नगरभित्र भित्रिने सम्पूर्ण आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरूलाई उत्तरदायी र पर्यावरणमैत्री पर्यटन अपनाउन विशेष आग्रह गरेको छ।
पर्यावरण संरक्षण: प्राकृतिक पर्यटकीय स्थल तथा निकुञ्ज क्षेत्रमा जथाभावी फोहर नगरी तोकिएको ठाउँमा मात्र विसर्जन गर्ने र प्लाष्टिकजन्य प्रदूषण कम गर्ने।
सांस्कृतिक मर्यादा: धार्मिक तथा ऐतिहासिक स्थलहरूको भ्रमण गर्दा स्थानीय परम्परा, रीतिरिवाज र सांस्कृतिक मर्यादाको पूर्ण पालना गर्ने।
स्थानीय अर्थतन्त्रमा सहयोग: स्थानीय स्तरमा उत्पादित हस्तकला, अर्गानिक खानेकुरा र स्थानीय होमस्टेको प्रयोग गरी स्थानीय समुदायको आयआर्जनमा योगदान पुर्याउने।
काठमाडौँ सहरको नजिकै रहेर पनि प्रकृतिको काखमा हराउन, आध्यात्मिक शान्ति प्राप्त गर्न र मौलिक संस्कृतिसँग साक्षात्कार हुनका लागि बूढानीलकण्ठ एकपटक अवश्य घुम्नैपर्ने पर्यटकीय गन्तव्य हो। पर्यटन महाशाखाको व्यवस्थित पहल र स्थानीयको न्यानो आतिथ्यताले बूढानीलकण्ठलाई नेपालको उत्कृष्ट पर्यटकीय हबका रूपमा स्थापित गर्दै लगेको छ।
प्रतिक्रिया