काठमाडौं । गर्मी मौसमसँगै बजारमा आँपको आगमन बढेको छ। स्वाद, सुगन्ध र पौष्टिकताका कारण ‘फलफूलका राजा’ मानिने आँप धेरैको रोजाइमा पर्छ। तर मधुमेह (डायबिटिज) भएका व्यक्तिहरूमा भने एउटा सामान्य प्रश्न उठ्ने गर्छ— “आँप खान मिल्छ कि मिल्दैन?”

धेरै मानिसको धारणा छ कि आँप अत्यधिक गुलियो हुने भएकाले मधुमेहका बिरामीले यसलाई पूर्ण रूपमा त्याग्नुपर्छ। तर पोषणविद् तथा चिकित्सकहरूका अनुसार यो धारणा पूर्ण रूपमा सही होइन। उनीहरू भन्छन्, सही मात्रा, सही समय र सही तरिकाले खाएमा मधुमेहका बिरामीले पनि आँपको स्वाद लिन सक्छन्।

आँप किन पूर्ण रूपमा हानिकारक होइन?

आँपमा प्राकृतिक चिनी भए पनि यसमा शरीरका लागि आवश्यक धेरै पोषक तत्व पाइन्छन्। आँप भिटामिन ए, भिटामिन सी, फाइबर तथा विभिन्न एन्टिअक्सिडेन्टको राम्रो स्रोत मानिन्छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार आँपको ग्लाइसेमिक इन्डेक्स (GI) करिब ५१–५६ को बीचमा रहने भएकाले यसलाई न्यूनदेखि मध्यम श्रेणीको फल मानिन्छ। यसको अर्थ आँपले रगतमा चिनीको मात्रा अत्यन्त तीव्र गतिमा बढाउँदैन।

फाइबर र एन्टिअक्सिडेन्टको फाइदा

आँपमा रहेको फाइबरले चिनी शरीरमा अवशोषित हुने प्रक्रियालाई ढिलो बनाउँछ। यसले अचानक सुगर बढ्ने जोखिम कम गर्न मद्दत पुर्‍याउँछ।

त्यसैगरी आँपमा पाइने ‘म्यान्जिफेरिन’ नामक एन्टिअक्सिडेन्टले शरीरमा इन्सुलिनको कार्यक्षमता सुधार्न सहयोग पुर्‍याउन सक्ने विभिन्न अध्ययनहरूले देखाएका छन्।

मधुमेहका बिरामीले आँप कसरी खाने?

१. मात्रा नियन्त्रण सबैभन्दा महत्वपूर्ण

मधुमेह भएका व्यक्तिले एकैपटक धेरै आँप खानु हुँदैन।

• एक दिनमा करिब ५०–७५ ग्राम (आधा कप जति) आँप खानु सुरक्षित मानिन्छ।
• धेरै आँप एकैपटक सेवन गर्दा रगतमा ग्लुकोज बढ्न सक्छ।

२. सही समयमा खाने

• बिहानको खाना र दिउँसोको खानाको बीचमा खाजाको रूपमा खान सकिन्छ।
• खाली पेटमा आँप खानु उपयुक्त मानिँदैन।
• राति सुत्नुअघि आँप खानु पनि राम्रो विकल्प होइन।

३. जुसभन्दा फल नै राम्रो

विशेषज्ञहरूका अनुसार आँपको जुस वा म्याङ्गो सेक बनाएर पिउनुभन्दा सिधै टुक्रा पारेर खानु धेरै लाभदायक हुन्छ।

जुस बनाउँदा फाइबरको मात्रा घट्छ र रगतमा चिनी छिटो बढ्न सक्छ।

आँपसँग के खाने?

आँपसँगै केही बदाम, ओखर वा सादा दही खाँदा पाचन प्रक्रिया ढिलो हुन्छ र रक्तचिनीको स्तर सन्तुलित राख्न सहयोग पुग्न सक्छ।

के गर्ने र के नगर्ने?

के गर्ने

• प्राकृतिक रूपमा पाकेको ताजा आँप खाने।
• सीमित मात्रामा सेवन गर्ने।
• आँप खाएपछि नियमित रूपमा सुगरको स्तर जाँच गर्ने।
• दैनिक हिँडडुल वा व्यायाम गर्ने।

के नगर्ने

• आँपको जुस, सेक वा अतिरिक्त चिनी मिसाइएका परिकार सेवन नगर्ने।
• एकैपटक धेरै आँप नखाने।
• अन्य अत्यधिक गुलिया फलसँग मिसाएर नखाने।
• सुगर अत्यधिक अनियन्त्रित भएको अवस्थामा आँप सेवन नगर्ने।

चिकित्सकको सुझाव

स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार मधुमेह भएका सबै व्यक्तिको स्वास्थ्य अवस्था समान हुँदैन। कसैको रक्तचिनी राम्रोसँग नियन्त्रणमा हुन सक्छ भने कसैको हुन सक्दैन। त्यसैले नियमित औषधि सेवन गरिरहेका, मिर्गौलासम्बन्धी समस्या भएका वा HbA1c धेरै उच्च भएका व्यक्तिले आँप सेवन गर्नुअघि चिकित्सक वा डाइटिसियनसँग परामर्श लिनु उपयुक्त हुन्छ।

निष्कर्ष

आँप मधुमेहका बिरामीका लागि पूर्ण रूपमा निषेध गरिएको फल होइन। बरु मात्रा नियन्त्रण, उचित समय र सही तरिका अपनाएर सेवन गरेमा आँपका पौष्टिक फाइदा लिन सकिन्छ। स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार सन्तुलित आहार, नियमित व्यायाम र चिकित्सकीय सल्लाह नै मधुमेह व्यवस्थापनको सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय हो।