कुशल श्रेष्ठ—  छाला हाम्रो शरीरको सबैभन्दा ठूलो र संवेदनशील अङ्ग हो। यसको उचित स्याहार गर्नु भनेको हाम्रो समग्र स्वास्थ्यको ख्याल गर्नु हो। जब छालामा धारिलो वस्तुले काटेर घाउ हुन्छ, शरीरभित्र जटिल जैविक रासायनिक प्रक्रिया सुरु हुन्छ जसले घाउलाई सकेसम्म छिटो निको पार्ने प्रयास गर्छ। यदि घाउलाई सफा र सुरक्षित राखियो भने निको हुने प्रक्रिया अझ छिटो हुन्छ।

कतिपय अवस्थामा सानो घाउलाई बेवास्ता गर्दा पछि ठूलो समस्या भएर अस्पताल धाउनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। त्यसैले सामान्य काटेको घाउलाई घरमै सुरक्षित तरिकाले कसरी उपचार गर्ने भन्ने जानकारी हुनु आवश्यक छ।

१. काटेको ठाउँ सफा गर्ने
घाउ गम्भीर छ कि छैन कसरी थाहा पाउने?

यी अवस्थामध्ये कुनै देखिए तुरुन्त स्वास्थ्य संस्थामा जानुपर्छः

घाउबाट रातो मासु वा पहेँलो बोसो देखिनु

औँलाले थिच्दा घाउको मुख बन्द नहुनु

जोर्नी नजिक गहिरो घाउ हुनु

धेरै रगत बग्नु वा ५ मिनेट दबाब दिए पनि नरोकिनु

रगत अत्यन्त तीव्र गतिमा बग्नु

यदि घाउ सामान्य छ भने प्राथमिक उपचार गर्न सकिन्छ।

क) हात सफा गर्ने

घाउ छुनु अघि साबुनपानीले राम्रोसँग हात धुनुहोस् र सफा कपडाले पुछ्नुहोस्। यसले संक्रमणको जोखिम घटाउँछ।

ख) रगत रोक्ने

काटेको भागलाई मुटुको उचाइभन्दा माथि राख्नुहोस्

सफा कपास वा कपडाले ५–१० मिनेट हल्का दबाब दिनुहोस्

कपास भिजे अर्को कपास राख्नुहोस्

यदि रगत रोकिने संकेत नदेखिए तुरुन्त स्वास्थ्य चौकी जानुहोस्।

ग) बगेको पानीले पखाल्ने

घाउलाई केही मिनेटसम्म बगेको चिसो पानीले पखाल्दा धुलो, माटो र जीवाणु हट्छन्। सम्भव भए सलाइन पानी प्रयोग गर्न सकिन्छ।

घ) आयोडिन वा हाइड्रोजन पेरोक्साइड नलगाउने

यी पदार्थले ब्याक्टेरिया मार्ने भए पनि शरीरको प्राकृतिक उपचार प्रक्रियालाई ढिलो पार्न सक्छ र जलन बढाउन सक्छ।

२. घाउमा पट्टी लगाउने

घाउ सफा भएपछि बाहिरी संक्रमणबाट जोगाउन पट्टी लगाउनु आवश्यक हुन्छ।

क) प्राकृतिक एन्टिसेप्टिक प्रयोग

केही प्राकृतिक पदार्थमा एन्टिमाइक्रोबियल गुण हुन्छ, जसले संक्रमण कम गर्न मद्दत गर्छ।

गोदावरी फूल – यसको रसले प्राकृतिक एन्टिसेप्टिकको काम गर्छ

चियाको पात – हल्का रस प्रयोग गर्दा संक्रमण कम गर्न सहयोग पुग्छ

घिउकुमारी – जेलले दुखाइ र जलन कम गर्छ

मह – शुद्ध महले घाउ छिटो निको हुन मद्दत गर्छ

ख) पट्टी लगाउने

सफा पट्टीले घाउ ढाक्नुहोस्

मेडिकल टेपले फिक्स गर्नुहोस्

अर्को दिन फेरि सफा गरेर नयाँ पट्टी लगाउनुहोस्

घाउमा खाटा बसेपछि नउक्काउनुहोस्, आफै झर्न दिनुहोस्।

३. खानपिनमा ध्यान

घाउ निको हुन औषधि मात्र होइन, खानपिन पनि महत्वपूर्ण हुन्छ।

प्रोटिन र भिटामिनयुक्त खाना

घाउ निको हुन निम्न पोषक तत्व आवश्यक हुन्छः

प्रोटिन – माछा, मासु, अण्डा, दही, गेडागुडी
भिटामिन C – अमिलो फलफूल, ब्रोकाउली, काउली
भिटामिन A – दूध, चिज
भिटामिन D – अण्डा, बोसोयुक्त माछा
भिटामिन E – बदाम, सागपात
जिंक – मासु, गेडागुडी, चामल

प्रशस्त पानी पिउने

पर्याप्त पानी पिउँदा शरीरको उपचार प्रक्रिया राम्रो हुन्छ।

निष्कर्ष

धारिलो वस्तु प्रयोग गर्दा सधैँ सावधानी अपनाउनुहोस्। सानो चोटपटकलाई पनि बेवास्ता नगरी सही तरिकाले उपचार गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

यदि घाउ गहिरो वा जटिल छ भने घरमै उपचार गर्ने प्रयास नगरी नजिकको स्वास्थ्य संस्थामा जानु नै सबैभन्दा सुरक्षित उपाय हो।

आफ्नो स्वास्थ्यको ख्याल आफै राखौँ, स्वस्थ रहौँ।