मुकुन्द ढुंगाना- अध्यक्ष, अन्तर्राष्ट्रिय परियोजना विकास मञ्च (आईपीडीएफ)

चीनको भ्रमण मेरा लागि केवल एउटा देश घुम्ने अवसर मात्र थिएन, विकासको गति, आर्थिक प्रणाली, सामाजिक व्यवहार, व्यावसायिक संस्कृति, नागरिक अनुशासन र राष्ट्रिय पहिचानलाई नजिकबाट बुझ्ने महत्त्वपूर्ण अनुभव पनि बन्यो। अक्टोबर २५ देखि २८, २०२६ सम्म अन्तर्राष्ट्रिय परियोजना विकास मञ्च (आईपीडीएफ) को २१ सदस्यीय टोलीसहित चीनमा रहँदा त्यहाँको विकास र समाजलाई नजिकबाट नियाल्ने अवसर पाएँ। ४० भन्दा बढी देशका प्रतिनिधि सहभागी अन्तर्राष्ट्रिय कृषि यान्त्रिकीकरण तथा व्यापारसम्बन्धी कार्यक्रममा सहभागी हुनुका साथै बेइजिङ, थियानजिन र कुन्मिङलगायतका सहरको भ्रमणले चीनलाई बुझ्ने मेरो दृष्टिकोण अझ फराकिलो बनायो।

चीनलाई विश्वको आर्थिक शक्तिका रूपमा चिनिन्छ। तर त्यहाँ पुगेर देख्दा विकास भनेको अग्ला भवन, फराकिला सडक र आधुनिक प्रविधि मात्र रहेनछ भन्ने महसुस भयो। विकाससँगै जोडिएको नागरिकको व्यवहार, कामप्रतिको जिम्मेवारी, समयको महत्त्व, राष्ट्रिय पहिचान र आफ्नो देशप्रतिको सम्मान पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेछन्।

विकासको गति र व्यवस्थित पूर्वाधार

चीनमा देखिएको पहिलो प्रभाव त्यहाँको व्यवस्थित पूर्वाधार र विकासको गति हो। सडक, यातायात, भवन, होटल, कार्यालय, व्यापारिक केन्द्र र सार्वजनिक स्थानको व्यवस्थापनले योजनाबद्ध विकासको झल्को दिन्छ। सहरहरूमा देखिने आधुनिक संरचना र त्यसको सञ्चालन प्रणालीले विकासलाई केवल निर्माणसँग नभई व्यवस्थापनसँग पनि जोड्नुपर्ने सन्देश दिन्छ।

बेइजिङमा आधुनिक सहरी संरचना, ऐतिहासिक सम्पदा र व्यवस्थित सार्वजनिक सेवाको संयोजन देख्न पाइयो। थियानजिनमा औद्योगिक गतिविधि, व्यापारिक संरचना र आधुनिक पूर्वाधारले आर्थिक विकासको अर्को पक्ष देखायो। कुन्मिङमा सहरी विकाससँगै प्राकृतिक सौन्दर्य र पर्यटनको सम्भावना आकर्षक देखियो। यी सहरका आ–आफ्नै विशेषता भए पनि सबैमा देखिएको साझा पक्ष व्यवस्थित योजना र त्यसको कार्यान्वयन थियो।

चीनको विकासलाई हेर्दा एउटा कुरा स्पष्ट हुन्छ—विकासका लागि दीर्घकालीन सोच, निरन्तर काम, प्रभावकारी व्यवस्थापन र जिम्मेवारीबोध आवश्यक हुन्छ। नेपालले पनि आफ्ना सम्भावना र स्रोतसाधनलाई सही ढंगले उपयोग गर्दै योजनाबद्ध विकासमा ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ।

आर्थिक गतिविधि र व्यावसायिक संस्कृतिको अनुभव

चीनको आर्थिक गतिविधि र व्यावसायिक वातावरणले पनि मलाई प्रभावित बनायो। होटल, कार्यालय, व्यापारिक केन्द्र तथा सेवा क्षेत्रमा देखिएको व्यवस्थापन, कामको स्पष्ट विभाजन र सेवाप्रतिको जिम्मेवारी उल्लेखनीय थियो। मानिसहरू आफ्नो काममा केन्द्रित देखिन्थे। काम गर्ने ठाउँमा अनावश्यक समय खेर फाल्नेभन्दा जिम्मेवारी पूरा गर्न प्राथमिकता दिएको अनुभव भयो।

होटल तथा कार्यालयहरूमा सरसफाइ, सेवा व्यवस्थापन, पाहुनाको स्वागत र दैनिक कामको सञ्चालनमा व्यवस्थित प्रणाली देखियो। व्यवसायलाई केवल नाफा कमाउने माध्यमका रूपमा मात्र नभई सेवा, अनुशासन र प्रतिष्ठासँग जोडिएको देख्न पाइयो। यसले कुनै पनि संस्थाको सफलता त्यसको भौतिक संरचनाभन्दा बढी व्यवस्थापन र कार्यसंस्कृतिमा निर्भर हुने रहेछ भन्ने बुझायो।

पाहुनाप्रतिको सम्मान र सहयोगी व्यवहार

भ्रमणका क्रममा मैले अनुभव गरेको अर्को सकारात्मक पक्ष पाहुनाप्रतिको व्यवहार हो। कुनै स्थानको जानकारी माग्दा, बाटो सोध्दा वा सहयोग आवश्यक पर्दा धेरैजसो अवस्थामा सम्बन्धित व्यक्तिहरूले तत्काल प्रतिक्रिया दिने गरेको अनुभव भयो। कतिपय अवस्थामा केवल बाटो देखाएर मात्र नभई आफैँ अघि बढेर गन्तव्यसम्म पुर्‍याउने प्रयाससमेत गरेको देखियो।

पाहुनालाई सम्मान गर्ने, आफ्नो जिम्मेवारीअनुसार सहयोग गर्ने र सकेसम्म समस्या समाधान गर्ने व्यवहारले चीनको सेवा संस्कृतिको सकारात्मक पक्ष उजागर गर्‍यो। भाषा नबुझे पनि संकेत, मोबाइलको अनुवाद सुविधा र अन्य माध्यमबाट सहयोग गर्ने प्रयास देखिन्थ्यो। यसले आतिथ्य र मानवीय व्यवहारमा भाषाभन्दा पनि सहयोग गर्ने भावना महत्त्वपूर्ण हुने रहेछ भन्ने अनुभूति गरायो।

आफ्नो भाषा, राष्ट्रिय पहिचान र देशप्रतिको आत्मसम्मान

चीन भ्रमणमा मलाई सबैभन्दा बढी सोच्न बाध्य बनाएको विषय त्यहाँको भाषा र राष्ट्रिय पहिचानप्रतिको सम्मान हो। दैनिक जीवन, कार्यालय, व्यापारिक क्षेत्र र सार्वजनिक व्यवहारमा चिनियाँ भाषाको प्रयोगलाई प्राथमिकता दिइएको देखियो। आफ्नो देशको भाषा र पहिचानलाई महत्त्व दिने प्रवृत्ति स्पष्ट रूपमा महसुस भयो।

अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रममा विभिन्न देशका प्रतिनिधि सहभागी भए पनि सामान्य जनजीवनमा चिनियाँ भाषा नै प्रमुख रूपमा प्रयोग हुने रहेछ। धेरै स्थानमा अंग्रेजी वा अन्य विदेशी भाषा बोल्ने र बुझ्ने क्षमता सीमित भएको अनुभव भयो। केही अवस्थामा अन्य भाषा सिक्ने वा प्रयोग गर्ने रुचि पनि कम देखियो। विदेशी पाहुनाका लागि यो पक्ष कहिलेकाहीँ सञ्चारको चुनौती बन्न सक्छ। अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटन र व्यापारलाई अझ सहज बनाउन बहुभाषिक सूचना, संकेत र सञ्चार सुविधाको विस्तार उपयोगी हुन सक्छ।

तर यसबाट मैले सिकेको महत्त्वपूर्ण कुरा आफ्नो मातृभाषा र राष्ट्रिय पहिचानप्रतिको सम्मान हो। आफ्नो भाषा प्रयोग गर्नु, आफ्नै संस्कृतिलाई जोगाउनु र आफ्नो देशको पहिचानलाई व्यवहारमा उतार्नु कमजोरी होइन, आत्मसम्मानको विषय हो। नेपालले पनि नेपाली भाषा, संस्कृति र पहिचानलाई सम्मान गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय सम्पर्कका लागि आवश्यक विदेशी भाषाको ज्ञान विस्तार गर्नुपर्छ।

आफ्नो कामप्रतिको ध्यान र जिम्मेवारीबोध

चीनमा देखिएको अर्को पक्ष मानिसहरूको कामप्रतिको एकाग्रता हो। कार्यालय, होटल, व्यापारिक प्रतिष्ठान र सार्वजनिक सेवामा कर्मचारीहरू आफ्नो जिम्मेवारीमा केन्द्रित देखिन्थे। काम गर्ने समय, सेवाको प्रक्रिया र जिम्मेवारीलाई महत्त्व दिएको अनुभव भयो।

यसले कुनै पनि देशको विकासमा नागरिकको व्यक्तिगत व्यवहार र कार्यसंस्कृतिको ठूलो भूमिका रहने कुरा सम्झायो। सरकारको नीति र लगानीले मात्र विकास सम्भव हुँदैन। त्यसलाई कार्यान्वयन गर्ने कर्मचारी, व्यवसायी, श्रमिक र आम नागरिकको इमानदार प्रयास पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन र सहकार्यको अवसर

चीन भ्रमणको महत्त्वपूर्ण उद्देश्य अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रममा सहभागिता पनि थियो। ‘चाइना एन्ड फरेन कन्ट्री एग्रिकल्चरल मेसिनरी ट्रेड कन्फरेन्स’ मा ४० भन्दा बढी देशका प्रतिनिधिहरू सहभागी भएका थिए। कृषि यान्त्रिकीकरण, आधुनिक प्रविधि, कृषि उपकरण, व्यापार र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यका विषयमा विभिन्न देशका प्रतिनिधिबीच अनुभव आदानप्रदान गर्ने अवसर मिल्यो।

कृषिमा आधुनिक प्रविधिको प्रयोगले उत्पादन र उत्पादकत्व बढाउन कस्तो भूमिका खेल्न सक्छ भन्ने विषयमा सम्मेलनबाट जानकारी प्राप्त भयो। नेपालजस्तो कृषि सम्भावना भएको देशका लागि यस्ता प्रविधि र अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव महत्त्वपूर्ण हुन सक्छन्। आईपीडीएफले पनि यस्ता सम्पर्कलाई भविष्यमा परियोजना विकास, प्रविधि हस्तान्तरण, लगानी र व्यावसायिक सहकार्यसँग जोड्ने उद्देश्य राखेको छ।

चीनका सकारात्मक पक्षसँगै सुधार गर्न सकिने क्षेत्र

कुनै पनि देश पूर्ण हुँदैन। चीन भ्रमणका क्रममा धेरै सकारात्मक पक्ष देखिए पनि विदेशी पाहुनाका दृष्टिले केही चुनौती पनि अनुभव भए। विशेषगरी भाषा सञ्चारको कठिनाइ प्रमुख रह्यो। अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा व्यापार, पर्यटन र सहकार्य विस्तार गर्न चाहने देशका रूपमा विदेशी भाषामा सामान्य संवाद गर्न सक्ने जनशक्ति र बहुभाषिक सूचना प्रणाली विस्तार भए पाहुनालाई अझ सहज हुने देखिन्छ।

तर केही व्यक्तिसँग भएको भाषागत कठिनाइका आधारमा सम्पूर्ण चिनियाँ समाजलाई एउटै रूपमा मूल्यांकन गर्नु उचित हुँदैन। मैले भ्रमणका क्रममा देखेका र अनुभव गरेका पक्षलाई व्यक्तिगत अवलोकनका रूपमा लिनुपर्छ। देश, समाज र व्यक्तिको व्यवहारमा विविधता हुन्छ। सकारात्मक पक्षबाट सिक्ने र सुधार गर्न सकिने पक्षलाई रचनात्मक रूपमा बुझ्ने दृष्टिकोण नै भ्रमणको सही उद्देश्य हो।

नेपालले चीनबाट के सिक्न सक्छ?

नेपाल र चीनको भौगोलिक अवस्था, जनसंख्या, अर्थतन्त्र र विकासको स्तर फरक छन्। त्यसैले चीनको विकास मोडललाई जस्ताको तस्तै नेपालमा लागू गर्न सकिँदैन। तर योजनाबद्ध विकास, पूर्वाधार निर्माण, प्रविधिको प्रयोग, व्यावसायिक अनुशासन, सेवा व्यवस्थापन, राष्ट्रिय पहिचानको संरक्षण र कामप्रतिको जिम्मेवारीजस्ता विषयबाट नेपालले धेरै कुरा सिक्न सक्छ।

हामीसँग प्राकृतिक स्रोत, पर्यटन, जलविद्युत्, कृषि, युवा जनशक्ति र उद्यमशीलताको ठूलो सम्भावना छ। तर ती सम्भावनालाई परिणाममा बदल्न दीर्घकालीन योजना, स्पष्ट नीति, प्रभावकारी कार्यान्वयन र जिम्मेवार कार्यसंस्कृति आवश्यक छ। आफ्नो भाषा र संस्कृति जोगाउँदै विश्वसँग जोडिने क्षमता विकास गर्नु आजको आवश्यकता हो।

अन्त्यमा : भ्रमणभन्दा ठूलो कुरा सिकाइ

चीनको यो भ्रमण मेरा लागि पर्यटन र मनोरञ्जनमा मात्र सीमित रहेन। विकास कसरी हुन्छ, अर्थतन्त्र कसरी चल्छ, व्यवसाय कसरी व्यवस्थित गरिन्छ, नागरिकले आफ्नो कामलाई कसरी प्राथमिकता दिन्छन् र एउटा देशले आफ्नो भाषा तथा पहिचानलाई कसरी संरक्षण गर्छ भन्ने विषयमा प्रत्यक्ष अनुभव प्राप्त गर्ने अवसर बन्यो।

बेइजिङको आधुनिकता, थियानजिनको औद्योगिक विकास, कुन्मिङको प्राकृतिक तथा पर्यटकीय आकर्षण, होटल र कार्यालयको व्यवस्थापन, पाहुनाप्रतिको व्यवहार र चिनियाँ नागरिकमा देखिएको आफ्नो भाषा तथा देशप्रतिको आत्मसम्मानले मलाई गहिरो प्रभाव पारेको छ। साथै, भाषागत सञ्चारको कठिनाइले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा बहुभाषिक क्षमताको आवश्यकता पनि सम्झाएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय परियोजना विकास मञ्चको अध्यक्षका रूपमा यस भ्रमणबाट प्राप्त अनुभव, सम्पर्क र सिकाइलाई नेपालमा विकासका सम्भावना खोज्न उपयोग गर्ने मेरो प्रतिबद्धता छ। चीनको भ्रमणले मलाई एउटा कुरा अझ स्पष्ट बनाएको छ—देशको विकास केवल सरकारले गर्ने काम होइन, यो राज्यको नीति, नागरिकको अनुशासन, व्यवसायीको इमानदारी, संस्थाको व्यवस्थापन र राष्ट्रिय पहिचानप्रतिको सामूहिक प्रतिबद्धताको परिणाम हो।

मैले देखेको चीन आधुनिक पूर्वाधार र आर्थिक शक्तिको कथा मात्र होइन, आफ्नै भाषा, संस्कृति, पहिचान र कामप्रतिको समर्पणलाई महत्त्व दिने समाजको अनुभव पनि हो। यही अनुभव र सिकाइलाई नेपालका लागि उपयोगी बनाउन सक्नु नै यो भ्रमणको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि हुनेछ।

मुकुन्द ढुंगाना
पत्रकार तथा अध्यक्ष, अन्तर्राष्ट्रिय परियोजना विकास मञ्च (आईपीडीएफ)