काठमाडौं । संस्मरण साहित्य प्रायः लेखकको व्यक्तिगत जीवन र अनुभव वरिपरि केन्द्रित हुन्छ तर कृष्ण कोपिलाको दोस्रो कृति ‘उसको अतीत’ले व्यक्तिगत अनुभूतिलाई पारिवारिक इतिहास र सामाजिक परिवेशसँग जोड्ने प्रयास गरेको छ।

लोमश वाङ्मय प्रतिष्ठानको दोस्रो वार्षिकोत्सवका अवसरमा आयोजित कार्यक्रममा कृति सार्वजनिक गरिएको हो।

लामो समय शिक्षण पेसामा संलग्न रहेका तथा नेपाली समाज रूपान्तरणको अभियानमा सक्रिय वाम बुद्धिजीवी कोपिलाले पुस्तकमा ‘उसलाई’ एउटा पात्रका रूपमा अघि सारेका छन्। त्यस पात्रमार्फत सिन्धुपाल्चोकको माङ्खामा रहेको कोइराला परिवारको पाँच पुस्ताको कथा प्रस्तुत गरिएको छ।

पुस्तकको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष लेखक स्वयंको जीवन अनुभव हो। कोपिलाले आफूले जीवनमा भोगेका सुख–दुःख, आरोह–अवरोह तथा तीतामीठा अनुभवलाई पुस्तकमा सकेसम्म वास्तविक रूपमा प्रस्तुत गरिएको बताएका छन्।

यस अर्थमा ‘उसको अतीत’ व्यक्तिगत संस्मरण र पारिवारिक इतिहासको बीचमा उभिएको कृतिका रूपमा देखिन्छ। एउटा परिवारको पुस्तान्तरणसँगै समाजमा आएको परिवर्तन, सम्बन्धका आयाम र समयले व्यक्तिको जीवनमा पार्ने प्रभावलाई कृतिले समेट्न खोजेको छ।

साहित्यको प्रवर्द्धनका लागि विगत दुई वर्षदेखि सक्रिय लोमश वाङ्मय प्रतिष्ठानले आफ्नो दोस्रो वार्षिकोत्सवमा यही कृति सार्वजनिक गर्नुले पनि संस्थाको साहित्यिक यात्रालाई नयाँ सामग्रीसँग जोडेको छ।

गण्डकी प्रज्ञा प्रतिष्ठानका कुलपति कुसुमाकर न्यौपानेको प्रमुख आतिथ्यमा भएको कार्यक्रममा दलित आयोगका अध्यक्ष देवराज विश्वकर्मा, होटल व्यवसायी महासंघका अध्यक्ष टीआर भण्डारी, डा. धनप्रसाद सुवेदी, पर्वतारोहण संघ नेपालका उपाध्यक्ष बोधराज भण्डारी, डा. सावित्री श्रेष्ठ, युवराज इटली, पर्यटन व्यवसायी रामप्रसाद सापकोटा, नरेन्द्र बज्राचार्य, वामपन्थी नेता केशव नेपाल, साहित्यकार चन्द्रप्रसाद न्यौपाने, नीलकण्ठ तिवारी, डीपी ढकाललगायत विभिन्न क्षेत्रका व्यक्तित्वहरूको सहभागिता थियो।

कृतिको सम्पादन माधव घिमिरे ‘अटल’ले गरेका छन्। लोमश वाङ्मय प्रतिष्ठानले प्रकाशन गरेको पुस्तक मित्र प्रेस, नयाँबजारमा मुद्रण गरिएको हो। यसको लेआउट डीबी गुरुङले तयार गरेका हुन्।

कृति सार्वजनिक कार्यक्रममा वक्ताहरूले पुस्तक नपढीकन त्यसको विषयवस्तु र लेखनमाथि निष्कर्ष निकाल्न नहुने बताएका थिए। उनीहरूले कृतिकार कोपिलालाई बधाई तथा आगामी साहित्यिक यात्राका लागि शुभकामना दिए।

वामपन्थी युवा नेता डीपी ढकालले पुस्तकका घटनाक्रमबारे धारणा राख्दै आफूले पुस्तकमा उल्लेख भएका घटनाहरूको यथार्थताबारे बुझ्ने प्रयास गरेको बताए। उनका अनुसार अध्ययनका क्रममा गलत विवरण राखिएको भन्दा पनि कतिपय विषय छुटेको हुन सक्ने देखिएको थियो। ढकालको भनाइले पुस्तकमा प्रस्तुत गरिएको आत्मकथ्य र घटनाको विश्वसनीयताबारे पनि कार्यक्रममै बहसको एउटा आधार तयार गरेको थियो।

समग्रमा ‘उसको अतीत’ले एउटा व्यक्तिको जीवनबाट सुरु भएर परिवार, समाज र समयसम्म पुग्ने कथा प्रस्तुत गरेको छ। त्यसैले यसको महत्त्व केवल लेखकको निजी अनुभवमा नभई एउटा निश्चित भूगोल र परिवारको सामाजिक स्मृतिलाई अभिलेखीकरण गर्ने प्रयासमा समेत रहेको देखिन्छ।