काठमाडौं । International Project Development Forum (IPDF) का उद्योग, व्यवसाय तथा सहकार्य विभागका सल्लाहकार श्री अरुण राज सुमार्गीले नेपालमा औद्योगिक विकास र अन्तर्राष्ट्रिय लगानी आकर्षणका लागि संस्था केवल विचार आदान–प्रदान गर्ने मञ्चमा सीमित नभई लगानीयोग्य परियोजना विकास गर्ने व्यावसायिक प्लेटफर्मका रूपमा अघि बढ्नुपर्ने बताएका छन्।

सुमार्गीले नेपालमा पूँजीको अभाव मात्र नभई पूँजीलाई उत्पादनमूलक क्षेत्रमा परिचालन गर्ने विश्वसनीय परियोजना, प्रविधि, बजार, लगानी संरचना र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यको संयन्त्रको अभाव ठूलो चुनौती रहेको बताएका छन्।

उनका अनुसार IPDF ले अब **‘लगानी खोज्ने संस्था’ भन्दा एक कदम अगाडि बढेर ‘लगानीयोग्य परियोजना निर्माण गर्ने संस्था’**का रूपमा आफ्नो भूमिका स्थापित गर्नुपर्छ।

उनले संस्थाको मूल सूत्रका रूपमा **“नेपाली पूँजी + विदेशी लगानी + आधुनिक प्रविधि + स्थानीय स्रोत + अन्तर्राष्ट्रिय बजार = नेपालको औद्योगिक विकास”**लाई अघि सारेका छन्।

नेपाली पूँजीलाई पहिलो प्राथमिकता

सुमार्गीका अनुसार नेपालका बैंक तथा वित्तीय संस्था, निजी क्षेत्र, गैरआवासीय नेपाली, संस्थागत तथा व्यक्तिगत लगानीकर्तासँग पर्याप्त पूँजी रहे पनि सुरक्षित र प्रतिफलयुक्त परियोजनाको खोजी भइरहेको छ।

त्यसैले IPDF ले लगानीकर्ताको पूँजी, रुचि र क्षमता पहिचान गरी उपयुक्त परियोजना छनोट गर्ने, सम्भाव्यता अध्ययन गर्ने, Project Profile तयार गर्ने, लगानी संरचना बनाउने र लगानीकर्तालाई परियोजनासँग जोड्ने काम गर्नुपर्ने उनको सुझाव छ।

Investment Ready Project Bank स्थापना गर्नुपर्ने

विदेशी लगानीकर्तालाई केवल ‘नेपालमा लगानी गर्नुहोस्’ भन्नुभन्दा पनि तयार परियोजना प्रस्तुत गर्नुपर्ने सुमार्गीको धारणा छ।

त्यसका लागि IPDF अन्तर्गत Investment Ready Project Bank स्थापना गरी कृषि तथा कृषि प्रशोधन, जलविद्युत्, सौर्य ऊर्जा, Green Hydrogen, पर्यटन, सूचना प्रविधि, औषधि उद्योग, Textile, Construction Materials, Food Processing, जडीबुटी, शिक्षा, स्वास्थ्य, Logistics, Warehousing तथा Export-oriented उद्योगलगायतका सम्भावित परियोजनाको डेटाबेस तयार गर्नुपर्ने उनले बताएका छन्।

प्रत्येक परियोजनामा Project Concept, Feasibility, Investment Size, Land Requirement, Technology Requirement, Market Potential, Employment Potential र Expected Return जस्ता विवरण समावेश गर्नुपर्ने उनको सुझाव छ।

सातै प्रदेशका लागि लगानी पोर्टफोलियो

सुमार्गीले ‘One Province – Selected Investment Projects’ अवधारणाअनुसार सातै प्रदेशका स्थानीय स्रोत, सम्भावना र बजारलाई आधार बनाएर लगानीयोग्य परियोजनाको पोर्टफोलियो तयार गर्न सकिने बताएका छन्।

उनका अनुसार कोशीमा कृषि प्रशोधन, चिया, पर्यटन तथा उत्पादनमूलक उद्योग, मधेशमा कृषि, खाद्य प्रशोधन तथा सीमा व्यापार, बागमतीमा उद्योग, IT, शिक्षा, स्वास्थ्य तथा पर्यटन, गण्डकीमा पर्यटन, ऊर्जा तथा Adventure Economy, लुम्बिनीमा पर्यटन, कृषि तथा उद्योग, कर्णालीमा जडीबुटी, कृषि तथा पर्यटन र सुदूरपश्चिममा कृषि, पर्यटन, ऊर्जा तथा सीमा व्यापारमा आधारित परियोजना विकास गर्न सकिन्छ।

नेपाली र विदेशी लगानीकर्ताबीच ‘Bridge Institution’

IPDF ले नेपाली पूँजी र विदेशी पूँजी, प्रविधि तथा बजारबीच पुलको भूमिका निर्वाह गर्न सक्ने सुमार्गीले बताएका छन्।

यसका लागि Joint Venture, Technology Transfer, Management Partnership, Export Partnership तथा Project Financing जस्ता क्षेत्रमा सहकार्यको वातावरण बनाउनुपर्ने उनको भनाइ छ।

त्यसैगरी विदेशमा रहेका नेपालीको पूँजी, सीप, प्रविधि र अन्तर्राष्ट्रिय सञ्जाललाई नेपालसँग जोड्न ‘Nepali Diaspora Investment Desk’ स्थापना गर्नुपर्ने उनले प्रस्ताव गरेका छन्।

International Investment & Project Summit आयोजना गर्नुपर्ने

IPDF ले प्रत्येक वर्ष ‘Nepal International Investment & Project Summit’ आयोजना गरी नेपालका लगानीयोग्य परियोजनालाई विदेशी लगानीकर्ता, नेपाली उद्योगी, बैंक तथा वित्तीय संस्था, विकास वित्त संस्था, प्रविधि कम्पनी र Diaspora Investors समक्ष प्रस्तुत गर्नुपर्ने सुमार्गीको सुझाव छ।

उनले IPDF को कार्यशैलीमा “Project First, Investor Next” नीति लागू गर्नुपर्ने बताएका छन्।

अर्थात् पहिले सम्भावना पहिचान गर्ने, त्यसपछि परियोजना निर्माण, सम्भाव्यता अध्ययन, Business Model र Investment Proposal तयार गर्ने अनि मात्र लगानीकर्ता खोज्ने प्रणाली विकास गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ।

उद्योग पुनर्संरचना र प्रविधि हस्तान्तरणमा सहकार्य

सुमार्गीले उद्योगीहरूका लागि Industry Collaboration Desk स्थापना गरी पुराना उद्योगको पुनर्संरचना, नयाँ उद्योग स्थापना, प्रविधि हस्तान्तरण, उत्पादन क्षमता वृद्धि, विदेशी बजार विस्तार, Joint Venture, Branding तथा Export Promotion मा सहजीकरण गर्न सकिने बताएका छन्।

नेपालले कच्चा पदार्थ निर्यात गर्नेभन्दा Value Addition Economy मा जानुपर्नेमा जोड दिँदै उनले कृषि उत्पादनलाई Processing–Packaging–Branding हुँदै Export, जडीबुटीलाई प्राकृतिक उत्पादन तथा औषधि उद्योगसँग जोड्ने र पर्यटनलाई Hospitality, Wellness तथा Spiritual Tourismसँग जोडेर अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा लैजानुपर्ने धारणा राखेका छन्।

परियोजनाको Investment Rating आवश्यक

लगानीकर्ताको विश्वास बढाउन IPDF ले विशेषज्ञ संस्थासँगको सहकार्यमा परियोजनाको Investment Rating/Project Grading गर्न सक्ने उनको सुझाव छ।

यसअन्तर्गत परियोजनालाई A – Highly Investment Ready, B – Potential Project र C – Requires Further Development गरी वर्गीकरण गर्न सकिने उनले बताएका छन्।

त्यस्तै हरेक वर्ष ‘Nepal Investment Opportunity’ नामक प्रकाशनमार्फत नेपालका उत्कृष्ट ५० वा १०० लगानीयोग्य परियोजना अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रस्तुत गर्न सकिने उनको प्रस्ताव छ।

Think Tank बाट Project Developer बन्नुपर्छ

सुमार्गीले IPDF को दीर्घकालीन विकासक्रमलाई Think Tank → Project Developer → Investment Facilitator → Business Connector → International Collaboration Platformका रूपमा अघि बढाउनुपर्ने बताएका छन्।

“नेपालमा सम्भावना छैन भन्ने होइन, सम्भावना धेरै छ। तर सम्भावनालाई परियोजनामा र परियोजनालाई लगानीमा रूपान्तरण गर्ने संयन्त्र कमजोर छ,” सुमार्गीले भनेका छन्।

उनका अनुसार IPDF को मूल उद्देश्य नेपालमा लगानी माग्ने मात्र नभई नेपालमा लगानी गर्न सकिने परियोजना र वातावरण तयार पारेर विश्वलाई नेपालमा लगानीका लागि निमन्त्रणा दिने हुनुपर्छ।

उनले संस्थाको आगामी कार्य सञ्चालनको मूल सूत्रका रूपमा:

“Identify – Develop – Connect – Invest – Produce – Export”

पहिचान → परियोजना विकास → साझेदार जोड्ने → लगानी → उत्पादन → निर्यात

लाई अघि सारेका छन्।

उक्त छ चरणलाई व्यवहारमा लागू गर्न सके IPDF नेपालमा नेपाली पूँजी परिचालन, औद्योगिक विकास, रोजगारी सिर्जना, उत्पादन वृद्धि तथा अन्तर्राष्ट्रिय लगानी आकर्षणमा महत्वपूर्ण निजी क्षेत्रीय संस्थाका रूपमा स्थापित हुन सक्ने सुमार्गीको विश्वास छ।

श्री अरुण राज सुमार्गी
Advisor – Industry, Business & Collaboration Department
International Project Development Forum (IPDF)