काठमाडौं। हिमाल आरोहणका कथाहरू प्रायः शिखर चुमेका आरोहीका सफलतामा टुंगिन्छन्। तर केही त्यस्ता आरोही हुन्छन्, जसको वास्तविक उचाइ उनीहरूले चुमेको शिखरले होइन, उनीहरूले सामना गरेका चुनौती, साहस र प्रेरणाले मापन गर्छ। विश्व पर्वतारोहण इतिहासमा निर्मल पुर्जा अर्थात् ‘निम्स दाइ’ त्यस्तै एक नाम हुन्, जसले केवल संसारका अग्ला हिमालहरू आरोहण मात्र गरेनन्, नेपाली पर्वतारोहणलाई विश्वमञ्चमा नयाँ उचाइ दिलाउने अभियानको नेतृत्व पनि गरे।

म्याग्दीको दाना गाउँमा सामान्य परिवारमा जन्मिएका पुर्जाको बाल्यकाल संघर्षपूर्ण थियो। क्षयरोग र दमजस्ता स्वास्थ्य समस्यासँग जुध्दै हुर्किएका उनी कुनै दिन विश्वकै चर्चित पर्वतारोही बन्लान् भन्ने कल्पना धेरैले गरेका थिएनन्। गाउँको सामान्य जीवनबाट सुरु भएको उनको यात्रा बेलायती गोर्खा सैनिकसम्म पुग्यो। सन् २००३ मा बेलायती सेनामा भर्ती भएका उनी पछि प्रतिष्ठित स्पेसल बोट सर्भिस (एसबीएस) मा प्रवेश गर्ने पहिलो गोर्खा सैनिक बने। त्यही सैन्य जीवनले उनलाई अनुशासन, नेतृत्व, जोखिम व्यवस्थापन र असम्भवलाई सम्भव बनाउने आत्मविश्वास दियो।

सन् २०१२ मा सगरमाथा आधार शिविरसम्म पुगेपछि उनको जीवनले नयाँ मोड लियो। हिमाल उनको पेसा मात्र बनेन, जीवनको उद्देश्य बन्यो। सन् २०१८ मा सैनिक सेवाबाट राजीनामा दिएपछि उनले पूर्णकालीन पर्वतारोहण रोजे र एक वर्षपछि ‘प्रोजेक्ट पोसिबल’ अभियान घोषणा गरे। लक्ष्य थियो—विश्वका १४ वटा आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमाल सात महिनाभित्र आरोहण गर्ने। धेरैले यसलाई असम्भव भने, तर उनले आफ्नै घर धितो राखेर अभियान सुरु गरे। अन्ततः उनले ६ महिना ६ दिनमै सबै १४ वटा हिमाल आरोहण गरेर विश्व कीर्तिमान कायम गरे।

निम्स दाइको योगदान कीर्तिमानमा मात्र सीमित रहेन। सन् २०२१ मा के–टु हिमालको पहिलो सफल जाडोयाम आरोहणमा उनले नेपाली टोलीको नेतृत्व गरे। शिखर नजिक पुग्दा व्यक्तिगत रूपमा अघि बढ्न सकिने अवस्था हुँदाहुँदै उनले सबै नेपाली आरोहीलाई एकै ठाउँमा जम्मा गरे र नेपालको राष्ट्रिय गान गाउँदै सामूहिक रूपमा शिखर चुमाए। त्यो क्षण नेपाली पर्वतारोहण इतिहासको स्वर्णिम अध्याय बन्यो।

सन् २०१९ मा उनले सार्वजनिक गरेको सगरमाथाको ‘ट्राफिक जाम’ तस्बिरले विश्वभर चर्चा पायो। उक्त तस्बिरले सगरमाथामा बढ्दो भीड, हिमाल व्यवस्थापन र व्यावसायिक आरोहणबारे अन्तर्राष्ट्रिय बहस सुरु गरायो। त्यस्तै, उनले जोखिमपूर्ण अवस्थामा पनि उद्धार अभियानमा सक्रिय सहभागिता जनाउँदै मानवतालाई आफ्नो कीर्तिमानभन्दा माथि राखे।

उनको जीवनकथा नेटफ्लिक्सको चर्चित वृत्तचित्र ‘14 Peaks: Nothing Is Impossible’ मार्फत करोडौं दर्शकमाझ पुग्यो। त्यसपछि ‘निम्स दाइ’ केवल एक पर्वतारोही होइन, साहस र दृढ इच्छाशक्तिको विश्वव्यापी प्रतीक बने।

पर्वतारोहणसँगै उनले ‘एलिट एक्सपिडिसन’ मार्फत नेपाली पर्वतारोहीलाई अवसर दिलाउने काम गरे भने ‘निम्स दाइ फाउन्डेसन’ स्थापना गरेर शिक्षा, वातावरण संरक्षण, विपद् व्यवस्थापन तथा हिमाली समुदायका लागि सामाजिक अभियान सञ्चालन गरे। भरियाहरूको सुरक्षित बसोबासका लागि सोलुखुम्बुको लोबुचेमा ‘पोर्टर हाउस’ निर्माण गर्नु उनको सामाजिक योगदानमध्ये एक महत्त्वपूर्ण उदाहरण हो।

यद्यपि, उनको जीवन विवादरहित भने रहेन। विभिन्न समयमा उनीमाथि केही आरोपहरू पनि लागे, जसको उनले सार्वजनिक रूपमा खण्डन गर्दै आएका थिए। ती विवादका बाबजुद पर्वतारोहण क्षेत्रमा उनले पुर्‍याएको योगदान र नेपाली पर्वतारोहीलाई विश्वमञ्चमा स्थापित गराउन खेलेको भूमिका असाधारण मानिन्छ।

पाकिस्तानको काराकोरम पर्वत शृंखलास्थित ब्रोड पिकमा आएको विनाशकारी हिमपहिरोमा परी उनको निधनसँगै विश्व पर्वतारोहण क्षेत्रले एक साहसी, दूरदर्शी र प्रेरणादायी व्यक्तित्व गुमाएको छ। तर उनले छोडेर गएको सन्देश—‘Nothing Is Impossible’—आउँदा पुस्ताका पर्वतारोही र सपना देख्ने प्रत्येक व्यक्तिका लागि सधैं प्रेरणाको स्रोत बनिरहनेछ।