काठमाडौँ । आधुनिक जीवनशैलीसँगै मानिसहरू स्वास्थ्यप्रति सचेत बन्दै गएका छन्। बिहानको हिँडडुल, योग, जिम र सन्तुलित खानपानमा ध्यान दिने क्रम बढेको छ। तर विज्ञहरूका अनुसार स्वास्थ्य सुधारका यी प्रयासहरू एकै गलत बानीले व्यर्थ बन्न सक्छन्— त्यो हो खाना पकाउने तेलको गलत छनोट।

धेरैजसो मानिसहरू विज्ञापन, आकर्षक प्याकेजिङ वा सस्तो मूल्यको आधारमा तेल छनोट गर्छन्। तर अस्वस्थ तेलको नियमित प्रयोगले खराब कोलेस्ट्रोल (LDL), मोटोपना, उच्च रक्तचाप तथा मुटु रोगको जोखिम बढाउने स्वास्थ्य विज्ञहरूको चेतावनी छ।

भान्साबाट सावधानीपूर्वक हटाउनुपर्ने ५ प्रकारका तेलहरू

१. पाम तेल (Palm Oil)

पाम तेलको प्रयोग विशेषगरी जंक फूड, बिस्कुट र मिठाई उद्योगमा धेरै हुन्छ। प्रशोधन प्रक्रियामा यसबाट प्राकृतिक पोषक तत्वहरू नष्ट हुन्छन्। यसमा संतृप्त फ्याटको मात्रा अत्यधिक हुने भएकाले खराब कोलेस्ट्रोल बढाउने र मुटु रोगको जोखिम बढाउने सम्भावना हुन्छ।

२. रिफाइन्ड सूर्यमुखी तेल (Refined Sunflower Oil)

सूर्यमुखी तेललाई धेरैले स्वस्थ विकल्प ठान्छन्, तर रिफाइन्ड अवस्थामा यसको गुणस्तर घट्छ। यसमा ओमेगा–६ फ्याटी एसिडको अत्यधिक मात्रा हुन्छ, जसले शरीरमा सूजन (Inflammation) बढाउन सक्छ। उच्च तापक्रममा प्रशोधन हुँदा यसका धेरै प्राकृतिक तत्वहरू नष्ट हुन्छन्।

३. राइस ब्रान तेल (Rice Bran Oil)

धानको भुसबाट निकालिने यो तेल प्रशोधनको क्रममा रासायनिक पदार्थ (जस्तै हेक्सेन) प्रयोग गरेर बनाइन्छ। अत्यधिक प्रशोधनका कारण यसमा हुने सम्भावित पोषण तत्व घट्छ र लामो समय प्रयोग गर्दा स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पर्न सक्छ।

४. वनस्पति तेल (Vegetable Oil)

‘वनस्पति तेल’ नाम सुन्दा प्राकृतिक लागे पनि यो विभिन्न तेलहरूको मिश्रण हुन्छ। प्रायः पाम, मकै र अन्य परिष्कृत तेल मिसाएर बनाइने भएकाले यसमा ट्रान्स फ्याटको जोखिम रहने सम्भावना हुन्छ। अत्यधिक प्रशोधनका कारण यो स्वास्थ्यका लागि सुरक्षित विकल्प मानिँदैन।

५. मकैको तेल (Corn Oil)

मकैको तेलमा ओमेगा–६ फ्याटी एसिडको मात्रा उच्च हुन्छ तर ओमेगा–३ न्यून हुन्छ। यस असन्तुलनले शरीरमा सूजन बढाउने र मुटु सम्बन्धी समस्या उत्पन्न गर्ने सम्भावना हुन्छ।

स्वास्थ्यका लागि कस्ता तेल प्रयोग गर्ने ?

विज्ञहरूका अनुसार कम तापक्रममा पेलिएको (Cold-Pressed) प्राकृतिक तेलहरू स्वास्थ्यका लागि उपयुक्त हुन्छन्। विशेषगरी:

• तोरीको काठे पेल्ने तेल
• शुद्ध जैतुन तेल (Olive Oil)
• कोल्ड प्रेस्ड नरिवल तेल (Coconut Oil)

यी तेलहरूमा प्राकृतिक पोषक तत्व बढी सुरक्षित रहन्छन् र स्वास्थ्यका लागि लाभदायक मानिन्छन्।

निष्कर्ष

खाना पकाउने तेल सानो निर्णय जस्तो देखिए पनि यसको असर दीर्घकालीन स्वास्थ्यमा गहिरो हुन्छ। सही तेलको छनोटले मुटु, रक्तचाप र समग्र शरीरको स्वास्थ्य सुरक्षित राख्न मद्दत गर्छ। त्यसैले प्रशोधित तेलभन्दा प्राकृतिक र परम्परागत कोल्ड–प्रेस्ड तेललाई प्राथमिकता दिनु नै स्वस्थ जीवनशैलीतर्फको पहिलो कदम हो।