काठमाडौं । आधुनिक जीवनशैलीसँगै शारीरिक निष्क्रियता विश्वव्यापी स्वास्थ्य चुनौतीका रूपमा देखिन थालेको छ। लामो समयसम्म बसिरहने बानी, मोबाइल तथा कम्प्युटरको अत्यधिक प्रयोग, र दैनिक गतिविधिमा कमी आउँदा मुटुरोग, मधुमेह, मोटोपना तथा मानसिक तनावजस्ता दीर्घकालीन स्वास्थ्य समस्या बढिरहेका छन्।

यहीबीच हालै सार्वजनिक भएका अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिक अध्ययनहरूले आशावादी सन्देश दिएका छन्। अध्ययनका अनुसार दिनको केवल ५ मिनेट शारीरिक व्यायामले पनि स्वास्थ्य सुधार र दीर्घायु जीवनमा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ।

विभिन्न युरोपेली तथा अमेरिकी अनुसन्धान संस्थाहरूले करिब १ लाख ३५ हजारभन्दा बढी वयस्कमाथि गरेको अध्ययनमा उनीहरूको दैनिक शारीरिक गतिविधिलाई लामो समयसम्म विशेष उपकरणमार्फत निगरानी गरिएको थियो।

अध्ययनको निष्कर्षअनुसार दिनमा कम्तीमा ५ मिनेट छिटो हिँड्ने वा मध्यम स्तरको शारीरिक व्यायाम गर्ने व्यक्तिहरूमा मृत्यु जोखिम तुलनात्मक रूपमा कम देखिएको छ। त्यसैगरी, दैनिक बसिरहने समय केवल ३० मिनेटले घटाउँदा पनि स्वास्थ्यमा उल्लेखनीय सुधार देखिएको अनुसन्धानकर्ताहरूले बताएका छन्।

विशेषज्ञहरूका अनुसार निष्क्रिय जीवनशैलीले शरीरमा विभिन्न नकारात्मक प्रभाव पार्छ। लामो समय बस्दा रक्तसञ्चार सुस्त हुने, शरीरको चयापचय प्रक्रिया कमजोर हुने, अतिरिक्त बोसो जम्मा हुने तथा मुटुरोग र मधुमेहको जोखिम बढ्ने गर्दछ।

तर दिनको केही मिनेटको शारीरिक गतिविधिले शरीरमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन थाल्छ। व्यायाम गर्दा मुटुको धड्कन सक्रिय हुने, रक्तसञ्चार सुधार हुने, शरीरमा अक्सिजनको आपूर्ति बढ्ने तथा ऊर्जा स्तर वृद्धि हुने चिकित्सकहरू बताउँछन्।

मानसिक स्वास्थ्यमा पनि लाभ

शारीरिक व्यायामले मानसिक स्वास्थ्यमा समेत सकारात्मक प्रभाव पार्ने अध्ययनले देखाएको छ। नियमित सानो व्यायामले तनाव कम गर्ने, मन प्रसन्न बनाउने, एकाग्रता बढाउने तथा निद्राको गुणस्तर सुधार गर्ने पाइएको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार दैनिक जीवनमै साना परिवर्तन गरेर पनि पर्याप्त शारीरिक गतिविधि गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि:

• दिनमा कम्तीमा ५ मिनेट छिटो हिँड्ने
• लिफ्टको सट्टा सिँढी प्रयोग गर्ने
• फोनमा कुरा गर्दा हिँड्ने
• प्रत्येक एक घण्टामा केही समय उठेर शरीर चलाउने
• घरायसी काममा सक्रिय सहभागिता जनाउने

“गतिशीलता नै औषधि हो”

प्राकृतिक चिकित्सकहरू शरीरलाई निरन्तर चलायमान राख्नु नै स्वस्थ जीवनको आधार भएको बताउँछन्। उनीहरूका अनुसार नियमित शारीरिक गतिविधिले रक्तसञ्चार, पाचन प्रणाली, श्वासप्रश्वास प्रणाली तथा प्रतिरक्षा प्रणालीलाई सुदृढ बनाउन मद्दत गर्छ।

प्राकृतिक चिकित्सामा प्रचलित “गतिशीलता नै औषधि हो” भन्ने अवधारणाले पनि शारीरिक सक्रियताको महत्त्वलाई उजागर गर्छ।

सानो प्रयास, ठूलो लाभ

स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार व्यायाम गर्न घण्टौं समय छुट्याउन नसक्ने मानिसहरूका लागि पनि दिनको ५ मिनेटको नियमित गतिविधि राम्रो सुरुआत हुन सक्छ। महत्वपूर्ण कुरा समयको मात्रा मात्र नभई निरन्तरता हो।

अध्ययनहरूले देखाएअनुसार सानो तर नियमित शारीरिक सक्रियताले दीर्घकालीन रूपमा स्वास्थ्य सुधार, मानसिक सन्तुलन कायम राख्न र जीवनको गुणस्तर बढाउन महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउन सक्छ।

त्यसैले स्वस्थ जीवनका लागि आजैदेखि दिनको कम्तीमा ५ मिनेट शरीरलाई सक्रिय बनाउने बानी बसाल्नु समयको सबैभन्दा लाभदायक लगानी हुन सक्छ।