काठमाडौं । लामो समयदेखि सैन्य तनाव, प्रतिबन्ध र कूटनीतिक टकरावमा रहेका United States र Iran बीच सम्भावित शान्ति सम्झौताका विषयमा नयाँ विवरण बाहिरिएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ले दुई देशबीचको वार्ता अन्तिम चरणमा पुगेको दाबी गरेपछि अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक वृत्तमा नयाँ तरंग सिर्जना भएको हो।

ईरानको अर्ध-सरकारी समाचार एजेन्सी ‘फार्स न्यूज’ का अनुसार वासिङ्टनले तेहरानसमक्ष पाँचवटा महत्वपूर्ण तथा कडा सर्तहरू अघि सारेको छ। ती सर्तहरूमाथि अहिले दुवै पक्षबीच सहमतिको प्रयास भइरहेको बताइएको छ।

परमाणु कार्यक्रम मुख्य विवादको केन्द्र

सम्झौताको मस्यौदामा सबैभन्दा संवेदनशील विषय ईरानको परमाणु कार्यक्रम रहेको छ। अमेरिकाले ईरानसँग रहेको करिब ४०० किलोग्राम उच्च संवर्धित युरेनियम (Highly Enriched Uranium) अमेरिकालाई हस्तान्तरण गर्नुपर्ने सर्त अघि सारेको बताइएको छ।

पश्चिमी मुलुकहरूले लामो समयदेखि ईरानको परमाणु कार्यक्रमलाई सुरक्षा चुनौतीका रूपमा हेर्दै आएका छन्। उच्च संवर्धित युरेनियमलाई परमाणु हतियार निर्माणमा प्रयोग गर्न सकिने भएकाले यो विषय अन्तर्राष्ट्रिय चिन्ताको केन्द्र बनेको हो।

अमेरिकाको अर्को सर्त अनुसार ईरानले भविष्यमा एउटा मात्रै परमाणु केन्द्र सञ्चालन गर्न पाउनेछ भने अन्य सबै न्यूक्लियर गतिविधिमा रोक लगाउनुपर्ने प्रस्ताव गरिएको छ।

आर्थिक प्रतिबन्ध र रोक्का सम्पत्तिमा विवाद

आर्थिक मोर्चामा पनि अमेरिकाले कडा अडान लिएको जनाइएको छ। हालैको युद्धबाट भएको क्षतिको कुनै पनि क्षतिपूर्ति नदिने र विदेशमा रोक्का गरेर राखिएको ईरानी सम्पत्ति तत्काल फुकुवा नगर्ने अमेरिकी धारणा रहेको रिपोर्टमा उल्लेख छ।

यद्यपि सुरक्षा सन्तुलनका लागि प्रस्तावित सम्झौतामा एउटा महत्वपूर्ण बुँदा समावेश गरिएको बताइएको छ, जसअनुसार अमेरिका र उसका सहयोगी राष्ट्रहरूले ईरान वा उसका समर्थित समूहहरूमाथि आक्रमण नगर्ने तथा बदलामा ईरानले पनि अमेरिका र उसका साझेदारविरुद्ध पूर्वआक्रमण नगर्ने सहमति खोजिएको छ।

ईरानका आफ्नै पाँच सर्त

यसअघि ईरानले पनि वार्ताका लागि आफ्ना पाँच सर्त अघि सारेको बताइएको थियो। ती सर्तहरूमा लेबनानसहित क्षेत्रीय युद्ध अन्त्य, आर्थिक प्रतिबन्ध हटाइनु, रोक्का सम्पत्ति फिर्ता गरिनु, युद्ध क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराइनु तथा रणनीतिक रूपमा अत्यन्त महत्वपूर्ण Strait of Hormuz मा ईरानको सार्वभौमिकताको मान्यता समावेश रहेका छन्।

युद्धबाट वार्तासम्म

दुई देशबीचको तनाव गत फेब्रुअरी २८ मा चरम अवस्थामा पुगेको थियो। त्यस समयमा अमेरिका र Israel ले ईरानका विभिन्न सैन्य तथा रणनीतिक स्थानमा आक्रमण गरेको दाबी गरिएको थियो। त्यसपछि करिब ४० दिनसम्म तनावपूर्ण संघर्ष चलेको बताइएको छ।

पछि अप्रिल ८ मा युद्धविराम भएपछि पाकिस्तानको मध्यस्थतामा इस्लामाबादमा प्रत्यक्ष वार्ता सुरु भएको र अहिले सम्भावित शान्ति सम्झौता अन्तिम चरणतर्फ उन्मुख भएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमहरूले जनाएका छन्।

यद्यपि हालसम्म न त अमेरिकाले औपचारिक रूपमा सम्झौताका सर्त पुष्टि गरेको छ, न त ईरानले नै सार्वजनिक रूपमा यसको स्पष्ट स्वीकारोक्ति दिएको छ। तर, पछिल्ला घटनाक्रमले मध्यपूर्वमा दीर्घकालीन तनाव अन्त्य गर्ने दिशामा महत्वपूर्ण कूटनीतिक प्रयास अघि बढिरहेको संकेत भने स्पष्ट देखिएको छ।