काठमाडौँ । आधुनिक जीवनशैली, अस्वस्थ खानपान र बढ्दो मानसिक तनावका कारण पछिल्लो समय मुटुसम्बन्धी रोग तीव्र रूपमा बढिरहेका छन्। तीमध्ये उच्च रक्तचाप (हाइ ब्लड प्रेसर) सबैभन्दा खतरनाक समस्यामध्ये एक मानिन्छ। चिकित्सकहरूले यसलाई “मौन हत्यारा” (Silent Killer) भन्ने गरेका छन्, किनकि यसले धेरै समयसम्म कुनै स्पष्ट लक्षण नदेखाई शरीरका महत्वपूर्ण अंगहरूमा गम्भीर असर गरिरहेको हुन्छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार उच्च रक्तचाप समयमै नियन्त्रण नगर्दा हृदयघात, मस्तिष्कघात, मिर्गौला समस्या तथा अन्य जटिल रोगको जोखिम अत्यधिक बढ्छ।

उच्च रक्तचापले कसरी निम्त्याउँछ हृदयघात ?

नयाँ दिल्लीस्थित पीएसआरआई अस्पतालका वरिष्ठ हृदयरोग विशेषज्ञ डा. रवि प्रकाशका अनुसार लामो समयसम्म रक्तचाप उच्च रहँदा शरीरका धमनीहरूमा निरन्तर दबाब पर्छ। यसले धमनीहरूको भित्री भाग कमजोर र खस्रो बन्दै जान्छ।

त्यसपछि धमनीहरूमा बिस्तारै बोसो, कोलेस्ट्रोल तथा अन्य पदार्थ जम्मा हुन थाल्छ, जसलाई चिकित्सा भाषामा ‘एथेरोस्क्लेरोसिस’ भनिन्छ। यसका कारण रक्तनली साँघुरा हुँदै जान्छन् र मुटुसम्म पर्याप्त रगत तथा अक्सिजन पुग्न कठिन हुन्छ। अन्ततः मुटुको कार्यप्रणालीमा गम्भीर असर परेर हृदयघात हुन सक्छ।

यस्ता लक्षणलाई बेवास्ता नगर्नुहोस्

उच्च रक्तचापका लक्षण धेरै अवस्थामा स्पष्ट नदेखिए पनि अवस्था जटिल बन्दै जाँदा केही संकेतहरू देखिन सक्छन्। चिकित्सकहरूका अनुसार निम्न लक्षण देखिए तुरुन्त स्वास्थ्य परीक्षण गराउनु आवश्यक हुन्छ–

• बिहान विशेषगरी टाउकोको पछाडिको भाग दुख्ने
• चक्कर लाग्ने वा आँखा धमिलो देखिने
• छाती भारी हुने वा दुख्ने
• सामान्य काम गर्दा पनि सास फेर्न गाह्रो हुने
• अत्यधिक थकान र मुटुको धड्कन असामान्य रूपमा बढ्ने
• अचानक नाकबाट रगत बग्ने

किन बढ्दैछ युवामा पनि जोखिम ?

पहिले वृद्धावस्थाको समस्या मानिने उच्च रक्तचाप र हृदयघात अहिले युवाहरूमा पनि तीव्र रूपमा देखिन थालेको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार यसको मुख्य कारण अस्वस्थ जीवनशैली हो।

जंक फुडको अत्यधिक सेवन, खानामा बढी नुन, मोटोपना, व्यायामको कमी, लामो समयसम्म बसिरहने बानी, तनाव, अनिद्रा, धुम्रपान तथा मदिरापानले जोखिम झन् बढाउँछ।

कसरी बच्ने ?

चिकित्सकहरूका अनुसार दैनिक जीवनशैलीमा सुधार ल्याएर उच्च रक्तचापलाई नियन्त्रण गर्न सकिन्छ।

नियमित रक्तचाप जाँच

वर्षमा कम्तीमा दुई–तीन पटक रक्तचाप जाँच गराउनुपर्छ। सामान्य रक्तचाप १२०/८० mmHg आसपास मानिन्छ। यदि १४०/९० mmHg वा त्योभन्दा माथि रहिरहन्छ भने चिकित्सकीय उपचार आवश्यक पर्न सक्छ।

स्वस्थ खानपान अपनाउनुहोस्

नुनको मात्रा कम गर्ने, हरियो सागसब्जी, फलफूल तथा फाइबरयुक्त खानेकुरा बढी खाने बानी बसाल्नुपर्छ। अत्यधिक चिल्लो र प्रशोधित खाना कम खानु राम्रो मानिन्छ।

नियमित व्यायाम आवश्यक

दैनिक कम्तीमा ३० मिनेट छिटो हिँड्ने, हल्का दौडिने, योग वा अन्य शारीरिक गतिविधि गर्नाले मुटु स्वस्थ रहन्छ र रक्तचाप नियन्त्रणमा मद्दत पुग्छ।

औषधि आफ्नै मनले बन्द नगर्नुहोस्

यदि चिकित्सकले रक्तचाप नियन्त्रणका लागि औषधि दिएका छन् भने नियमित सेवन गर्नु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। आफूखुसी औषधि बन्द गर्दा अवस्था झन् गम्भीर बन्न सक्छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार उच्च रक्तचाप समयमै पहिचान र नियन्त्रण गर्न सकिने समस्या हो। सानो लापरबाहीले ज्यानै जाने अवस्था आउन सक्छ भने समयमै अपनाइएको सतर्कताले जीवन सुरक्षित राख्न सक्छ।