नेपाली राजनीतिमा लोकप्रिय नाराभन्दा नीति, भावनाभन्दा तथ्य र क्षणिक लाभभन्दा दीर्घकालीन राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकता दिने नेताका रूपमा डा. प्रकाशशरण महत स्थापित नाम हुन्। सत्ता नजिक वा टाढा जहाँ रहे पनि उनी नीति–आधारित, बौद्धिक र उत्तरदायी राजनीतिका पक्षमा दृढ देखिन्छन्। यही कारणले डा. महतको राजनीतिक योगदान नेपाली कांग्रेसभित्र मात्र होइन, समग्र राज्य सञ्चालनको बहसमा पनि अर्थपूर्ण छ।

विद्यार्थी राजनीतिदेखि लोकतान्त्रिक चेतनासम्म

डा. महतको राजनीतिक यात्रा विद्यार्थी जीवनबाट सुरु भएको हो। बहुदलीय लोकतन्त्र, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता र संवैधानिक शासनको पक्षमा आवाज उठाउँदै उनले विद्यार्थी राजनीतिमा संगठन, बहस र आन्दोलनमार्फत आफ्नो पहिचान निर्माण गरे। यो चरणले उनलाई केवल कार्यकर्ता होइन, विचार निर्माण गर्न सक्ने राजनीतिक पात्रका रूपमा अघि बढायो, जसको प्रतिफल पछि राष्ट्रिय राजनीतिमा स्पष्ट देखियो।

नेपाली कांग्रेसमा नीतिगत र वैचारिक भूमिका

नेपाली कांग्रेसभित्र डा. प्रकाशशरण महतलाई नीतिगत स्पष्टता र वैचारिक गहिराइ भएका नेताका रूपमा लिइन्छ। पार्टीभित्र विभिन्न जिम्मेवारी सम्हाल्दै उनले आर्थिक नीति, कूटनीति र शासन प्रणालीका विषयमा तथ्यमा आधारित धारणा प्रस्तुत गरे। कांग्रेसलाई आन्दोलनमुखी मात्र होइन, शासन गर्न सक्षम पार्टीका रूपमा उभ्याउने बहसमा उनको भूमिका महत्वपूर्ण रह्यो।

संसदीय राजनीतिमा जिम्मेवार उपस्थिति

प्रतिनिधिसभा सदस्यका रूपमा डा. महतको उपस्थिति सधैं गम्भीर र विषयवस्तुकेन्द्रित देखियो। राष्ट्रिय बजेट, विकास नीति, सार्वजनिक ऋण, वैदेशिक सहायता र सुशासनका सवालमा उनले संसदलाई राजनीतिक आरोप–प्रत्यारोपको थलोभन्दा नीति निर्माणको केन्द्र बनाइनुपर्छ भन्ने अभ्यास अघि सारे। तथ्य र तर्कमा आधारित उनका धारणा संसदभित्र फरक पहिचान बने।

मन्त्रीका रूपमा नीतिगत योगदान

परराष्ट्रमन्त्रीका रूपमा, डा. महतले नेपालको परराष्ट्र नीतिलाई सन्तुलित, व्यवहारिक र राष्ट्रिय हितकेन्द्रित बनाउने प्रयास गरे। छिमेकी मुलुकसँगको सम्बन्धदेखि अन्तर्राष्ट्रिय संस्थासँगको सहकार्यसम्म उनले भावनाभन्दा कूटनीतिक यथार्थलाई प्राथमिकता दिए।

अर्थमन्त्रीका रूपमा, उनको भूमिका अझ स्पष्ट देखिन्छ। आर्थिक स्थायित्व कायम राख्ने, निजी क्षेत्रको विश्वास मजबुत बनाउने, वैदेशिक लगानी आकर्षित गर्ने र सार्वजनिक खर्चमा अनुशासन कायम गर्ने नीति उनका कार्यकालका मुख्य विशेषता रहे। कठिन आर्थिक परिस्थितिमा पनि यथार्थपरक बजेट र संरचनागत सुधारमार्फत अर्थतन्त्रलाई सन्तुलनमा राख्ने दृष्टिकोणले उनलाई नीतिगत अर्थराजनीतिका प्रतिनिधि पात्रका रूपमा उभ्यायो।

सुशासन र उत्तरदायी राजनीतिमा अडान

डा. महतको राजनीतिक यात्राको मूल आधार सुशासन हो। नीति बनाउने मात्र होइन, त्यसको कार्यान्वयन, पारदर्शिता र जवाफदेहितामा जोड दिनु उनको स्थायी चिनारी हो। सत्ता पक्षमा हुँदा होस् वा प्रतिपक्षमा, उनले संस्थागत सुधार र विधिको शासनलाई प्राथमिकतामा राख्दै आएका छन्।

बौद्धिक राजनीति र दीर्घकालीन प्रभाव

डा. प्रकाशशरण महत नेपाली राजनीतिमा बौद्धिक राजनीतिका प्रतिनिधि पात्र मानिन्छन्। उनका राजनीतिक हस्तक्षेपहरू तत्कालीन लोकप्रियताका लागि होइन, दीर्घकालीन प्रभावका लागि लक्षित हुन्छन्। आर्थिक नीति, कूटनीतिक दिशा र शासन प्रणालीबारे उनका विचारहरू आज पनि नीति निर्माण तहमा सन्दर्भका रूपमा प्रयोग हुने गरेका छन्।

निष्कर्ष

डा. प्रकाशशरण महतको राजनीतिक योगदान सत्ता र पदको सूचीमा सीमित छैन। विचार, नीति र संस्थागत सुधारमार्फत लोकतन्त्रलाई स्थायित्व दिने, राज्य सञ्चालनलाई उत्तरदायी बनाउने र राजनीतिलाई बौद्धिक उचाइमा पुर्‍याउने दिशामा उनले दिएको योगदान नेपाली राजनीतिमा दीर्घकालीन महत्व राख्नेछ।

— पत्रकार मुकुन्द ढुंगाना