काठमाडौं । केरा नेपालसहित विश्वभर सबैभन्दा धेरै खाइने फलहरूमध्ये एक हो। सस्तो, सजिलै उपलब्ध र झोलिलो भएकाले केरा बालबालिकादेखि वृद्धसम्म सबैको रोजाइमा पर्छ। तर केरा केवल पेट भर्ने फल मात्र होइन, यसमा मानव शरीरका लागि अत्यन्त आवश्यक पोषक तत्त्वहरू समावेश छन्। सही मात्रामा र सही तरिकाले केरा खाँदा यसले स्वास्थ्यमा उल्लेखनीय फाइदा पुर्‍याउँछ भने अत्यधिक वा गलत तरिकाले खाँदा केही बेफाइदा पनि हुन सक्छ।

केराको पोषण मूल्य

केरामा मुख्यतः कार्बोहाइड्रेट, फाइबर, पोटासियम, भिटामिन B6, भिटामिन C, म्याग्नेसियम र एन्टिअक्सिडेन्ट पाइन्छ। एउटा मध्यम आकारको केरामा करिब १०५ क्यालोरी ऊर्जा हुन्छ, जसले शरीरलाई तुरुन्त शक्ति प्रदान गर्छ।

केरा किन खाने?

१. ऊर्जा दिने उत्कृष्ट स्रोत
केरामा प्राकृतिक चिनी (ग्लुकोज, फ्रक्टोज र सुक्रोज) पाइने भएकाले यसले छिटो ऊर्जा दिन्छ। खेलाडी, शारीरिक श्रम गर्ने व्यक्ति र थकान महसुस गर्नेहरूका लागि केरा उपयुक्त मानिन्छ।

२. पाचन प्रणालीका लागि लाभदायक
केरामा पाइने फाइबरले पाचन प्रक्रिया सुधार गर्छ। कब्जियत, ग्यास र एसिडिटीको समस्यामा केरा लाभदायक हुन्छ। विशेषगरी पाकेको केरा पेटका लागि हल्का हुन्छ।

३. मुटु स्वास्थ्यका लागि फाइदाजनक
केरामा उच्च मात्रामा पोटासियम हुन्छ, जसले रक्तचाप नियन्त्रणमा मद्दत गर्छ। यसले मुटु रोग र स्ट्रोकको जोखिम घटाउन सहयोग पुर्‍याउँछ।

४. मस्तिष्क र स्नायु प्रणाली मजबुत बनाउँछ
भिटामिन B6 ले मस्तिष्कको कार्यक्षमता बढाउँछ, स्मरणशक्ति सुधार गर्छ र तनाव तथा चिडचिडापन कम गर्न मद्दत गर्छ।

५. रक्तअल्पता (एनेमिया) मा सहयोगी
केरामा आइरनको मात्रा धेरै नभए पनि यसमा पाइने तत्वहरूले शरीरमा हेमोग्लोबिन उत्पादनमा सहयोग पुर्‍याउँछन्।

६. तौल सन्तुलनमा मद्दत
केरामा फाइबर भएकाले पेट लामो समयसम्म भरिएको महसुस हुन्छ, जसले अनावश्यक खाने बानी घटाउँछ। सही मात्रामा खाँदा तौल नियन्त्रणमा मद्दत गर्छ।

७. मानसिक स्वास्थ्यमा सकारात्मक प्रभाव
केरामा ‘ट्रिप्टोफान’ नामक तत्व हुन्छ, जसले सेरोटोनिन उत्पादनमा सहयोग गर्छ। यसले मूड सुधार गर्न र डिप्रेसनको जोखिम कम गर्न मद्दत गर्छ।

दैनिक केरा खानुपर्छ?

स्वस्थ व्यक्तिका लागि दिनमा १ देखि २ वटा केरा खानु सुरक्षित र फाइदाजनक मानिन्छ। बिहानको खाजा, वर्कआउटपछि वा दिउँसोको हल्का स्न्याक्सका रूपमा केरा खान सकिन्छ। तर मधुमेह, मोटोपना वा कलेजोसम्बन्धी समस्या भएका व्यक्तिले मात्रा नियन्त्रण गर्नुपर्छ।

केरा खाँदा के हुन्छ?

• शरीरलाई तुरुन्त ऊर्जा मिल्छ
• पेटको स्वास्थ्य सुधार हुन्छ
• रक्तचाप सन्तुलनमा रहन्छ
• थकान र कमजोरी कम हुन्छ
• भोक नियन्त्रणमा रहन्छ

केराका सम्भावित बेफाइदा

१. अत्यधिक सेवनले तौल बढ्न सक्छ
केरामा कार्बोहाइड्रेट बढी हुने भएकाले धेरै मात्रामा खाँदा तौल बढ्ने सम्भावना हुन्छ।

२. मधुमेहमा सावधानी आवश्यक
केरामा प्राकृतिक चिनी हुने भएकाले मधुमेह भएका व्यक्तिले चिकित्सकको सल्लाहअनुसार मात्र खानुपर्छ।

३. ग्यास र पेट फुल्ने समस्या
कसै–कसैलाई धेरै केरा खाँदा पेट फुल्ने वा ग्यासको समस्या देखिन सक्छ।

४. राति धेरै केरा खानु उपयुक्त हुँदैन
राति ढिलो केरा खाँदा पाचन सुस्त हुन सक्छ र कफ बढ्ने सम्भावना हुन्छ।

कसले केरा खानु उपयुक्त?

✔ विद्यार्थी
✔ खेलाडी
✔ शारीरिक श्रम गर्ने व्यक्ति
✔ उच्च रक्तचाप भएका (डाक्टरको सल्लाहसहित)
✔ कमजोरी र थकान महसुस गर्ने व्यक्ति

कसले सावधानी अपनाउने?

✘ मधुमेह भएका
✘ अत्यधिक मोटोपन भएका
✘ राति ग्यास र एसिडिटी बढ्ने समस्या भएका

निष्कर्ष

केरा एक सन्तुलित, पोषक र बहुउपयोगी फल हो। सही समयमा, सही मात्रामा र आफ्नो स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार केरा सेवन गर्न सके यसले शरीर, मस्तिष्क र मानसिक स्वास्थ्यमा उल्लेखनीय लाभ पुर्‍याउँछ। तर ‘धेरै खाँदा झन् राम्रो’ भन्ने सोच त्यागेर सन्तुलन अपनाउनु नै सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा हो।