काठमाडौँ । जाडो मौसम सुरु भएसँगै वातावरण चिसो, सुख्खा र स्वास्थ्यका लागि चुनौतीपूर्ण बन्छ। विशेषगरी शिशु र साना बच्चाहरू यस मौसममा बढी जोखिममा पर्छन्। बच्चाको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता पूर्ण रूपमा विकास भइसकेको हुँदैन, जसका कारण उनीहरू रुघाखोकी, ज्वरो, छालाका समस्या, निमोनिया जस्ता रोगको सिकार हुन सक्छन्। त्यसैले अभिभावकहरूले जाडोमा बच्चा सुरक्षित राख्न विशेष सावधानी अपनाउन आवश्यक छ।

१. न्यानो कपडाको सही प्रयोग

बच्चालाई न्यानो राख्नु जाडोमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण उपाय हो। धेरै बाक्लो कपडा एकैचोटि लगाउनुको सट्टा तह–तहमा कपडा लगाउनु राम्रो हुन्छ। ऊन वा फ्लिसका कपडा, टोपी, कान ढाक्ने क्याप, मोजा र पञ्जा प्रयोग गर्नुपर्छ। टाउको र खुट्टा न्यानो नभए चिसो चाँडै लाग्न सक्छ।

२. बच्चाको कोठा न्यानो र सुरक्षित राख्ने

बच्चा बस्ने कोठा हावाहुरी नछिर्ने, सफा र न्यानो हुनुपर्छ। झ्यालढोका राम्ररी बन्द गरी चिसो हावा प्रवेश नदिनुहोस्। हिटर प्रयोग गर्दा अत्यधिक न्यानो नबनाई सन्तुलित तापक्रम कायम गर्नु पर्छ। धुलो वा धुवाँ जम्न नदिने व्यवस्था गर्नु लाभदायक हुन्छ।

३. नुहाउने क्रममा विशेष ध्यान

जाडोमा बच्चालाई नुहाउँदा पानीको तापक्रम र समयको विशेष ध्यान राख्नुपर्छ। चिसो बेलामा नुहाउनु उपयुक्त हुँदैन। हल्का न्यानो पानी प्रयोग गरी छोटो समयमा नुहाएर तुरुन्तै न्यानो कपडा लगाइदिनु आवश्यक छ।

४. छालाको सुरक्षा

जाडोको सुख्खा हावाका कारण छाला चिलाउने, फुट्ने वा सुख्खा हुन सक्छ। नियमित रूपमा बेबी लोशन, मोइस्चराइजर वा तेल लगाउनुपर्छ। नुहाएपछि वा सुत्नुअघि हल्का मालिसले छाला नरम रहन्छ र रक्तसञ्चार पनि सुधार हुन्छ।

५. पोषणयुक्त र न्यानो आहार

नवजात शिशुका लागि आमाको दूध उत्तम आहार हो। ठूला बच्चाहरूलाई दलिया, खिचडी, सुप, सागसब्जी, दूध, फलफूलजस्ता न्यानो र पोषणयुक्त खानेकुरा दिनुपर्छ। चिसो खानेकुरा वा फ्रिजको सामग्री बच्चालाई नदिनुहोस्।

६. रुघाखोकी र निमोनियाबाट बच्ने उपाय

बच्चालाई चिसो हावा, धुलो र धुवाँबाट टाढा राख्नुहोस्। रुघाखोकी लागेको व्यक्तिसँग बच्चाको सम्पर्क कम गर्नु लाभदायक हुन्छ। बाहिर लैजाँदा मुख र नाक ढाक्ने तयारी गर्नु पर्छ।

७. ज्वरो आएमा बेवास्ता नगर्ने

बच्चामा ज्वरो आउँदा घरेलु उपायमै सीमित नहुनुहोस्। चिकित्सकको सल्लाह लिनु आवश्यक छ। समयमै उपचार गरेमा गम्भीर समस्याबाट बच्न सकिन्छ।

८. सरसफाइ र हात धुने बानी

संक्रमण रोक्न हात, मुख र खेल्ने सामग्री सफा राख्नुपर्छ। बच्चालाई साबुन–पानीले हात धुन सिकाउनाले संक्रमण कम हुन्छ।

९. घाम ताप्ने बानी

बिहानको हल्का घाम बच्चाका लागि फाइदाजनक हुन्छ। घामले शरीर न्यानो राख्छ र भिटामिन ‘डी’ पनि प्राप्त हुन्छ, जसले हड्डी बलियो बनाउँछ। चिसो हावामा बाहिर लैजानु हानिकारक हुन सक्छ।

१०. सुत्ने व्यवस्था सुरक्षित बनाउने

ओछ्यान सफा, सुक्खा र न्यानो हुनुपर्छ। ओढ्ने प्रयोग गर्दा बच्चाको मुख नछोपिने गरी ध्यान दिनुहोस्। नवजात शिशुका लागि अत्यधिक ओढ्ने र तकिया प्रयोग सुरक्षित छैन।