तमु ल्होसारको अवसरमा गुरुङ समुदायको महान सांस्कृतिक पर्वलाई आत्मसात् गर्दै यस पर्वको ऐतिहासिक, सामाजिक र सांस्कृतिक महत्वमाथि चर्चा गर्नु सान्दर्भिक हुन्छ। तमु ल्होसार केवल एक पर्व मात्र होइन, यो गुरुङ (तमु) समुदायको पहिचान, जीवनदर्शन र सामूहिक चेतनासँग गाँसिएको सभ्यताको निरन्तरता हो।

तमु ल्होसार के हो ?

‘ल्होसार’ शब्द तिब्बती भाषाबाट आएको मानिन्छ, जसको अर्थ ‘नयाँ वर्ष’ हो। ‘तमु’ गुरुङ समुदायको आफ्नै आत्मपहिचान हो। त्यसैले तमु ल्होसार भन्नाले गुरुङ समुदायले मनाउने नयाँ वर्षको पर्व जनाउँछ। यो पर्व चन्द्र पात्रोअनुसार प्रत्येक वर्ष पुस महिनामा (प्रायः पुस १५ आसपास) मनाइन्छ।

कुन जातिले मनाउँछ तमु ल्होसार ?

तमु ल्होसार मुख्यतः गुरुङ (तमु) समुदायले मनाउने पर्व हो। तर पछिल्ला वर्षहरूमा यस पर्वले सामुदायिक सीमाभन्दा बाहिर निस्केर राष्ट्रिय सांस्कृतिक उत्सवको रूप लिन थालेको छ। गुरुङ समुदायसँग आत्मीय सम्बन्ध भएका अन्य समुदाय तथा सांस्कृतिक विविधतामा विश्वास गर्ने नेपाली समाजले पनि यसलाई सम्मानका साथ मनाउने गरेका छन्।

कहाँ–कहाँ बढी मनाइन्छ ?

नेपालमा तमु ल्होसार विशेष गरी गण्डकी प्रदेशका जिल्लाहरू—कास्की, लमजुङ, गोरखा, तनहुँ, स्याङ्जा, मनाङ—लगायत गुरुङ समुदायको बाक्लो बसोबास भएका क्षेत्रमा भव्य रूपमा मनाइन्छ। साथै काठमाडौं उपत्यका, पोखरा, चितवन, धरान लगायत शहरी क्षेत्रमा रहेका गुरुङ समुदायले पनि सांस्कृतिक झाँकी, परम्परागत पोशाक, नृत्य–गीतसहित सार्वजनिक रूपमा मनाउने गरेका छन्।
विदेशमा रहेका नेपाली गुरुङ समुदायले पनि तमु ल्होसारलाई आफ्नो मौलिक पहिचानको पर्वका रूपमा निरन्तर मनाइरहेका छन्।

कहिलेदेखि तमु ल्होसार मनाउन थालियो ?

ऐतिहासिक रूपमा तमु ल्होसारको औपचारिक, संगठित रूपमा मनाउने अभ्यास वि.सं. २०१७ सालतिरदेखि सुरु भएको मानिन्छ। यद्यपि गुरुङ समुदायमा नयाँ वर्षको अवधारणाअनुसार ऋतु परिवर्तन, कृषि चक्र र प्रकृतिसँगको सम्बन्धलाई आधार मानेर यसभन्दा पहिलेदेखि नै परम्परागत रूपमा मनाइँदै आएको थियो।
२०३० को दशकपछि गुरुङ संघ–संस्थाहरूको सक्रियतासँगै तमु ल्होसारले संस्थागत र राष्ट्रिय पहिचान पाएको देखिन्छ।

किन मनाइन्छ तमु ल्होसार ?

तमु ल्होसार मनाउनुको मूल उद्देश्य नयाँ वर्षको स्वागत, पुरानो वर्षका दुःख–कष्ट बिदा गर्नु र नयाँ आशा, उत्साह तथा सामूहिक उन्नतिको कामना गर्नु हो।
यस पर्वमार्फत गुरुङ समुदायले:

• आफ्ना पुर्खा र प्रकृतिप्रति सम्मान प्रकट गर्छ,

• सामूहिक एकता र सामाजिक सम्बन्धलाई मजबुत बनाउँछ,

• संस्कृति, भाषा, भेषभूषा र परम्पराको संरक्षण गर्छ।

उत्पत्ति र सांस्कृतिक आधार

तमु ल्होसारको उत्पत्ति गुरुङ समुदायको प्राचीन जीवनशैली, कृषि प्रणाली र प्रकृतिसँगको सहअस्तित्वबाट विकसित भएको मानिन्छ। बार्ह वर्षे पशु चक्र (ल्हो) अनुसार वर्ष परिवर्तन गर्ने परम्परा यस पर्वको महत्वपूर्ण आधार हो।
यसले गुरुङ समुदायको जीवनदर्शन—प्रकृति, समय र समाजबीचको सन्तुलन—लाई स्पष्ट रूपमा देखाउँछ।

समकालीन सन्दर्भमा तमु ल्होसार

आज तमु ल्होसार केवल सांस्कृतिक पर्व मात्र नभई पहिचानको राजनीति, सांस्कृतिक अधिकार र राष्ट्रिय विविधताको प्रतीक बनेको छ। बहुजातीय, बहुभाषिक र बहुसांस्कृतिक नेपाली समाजमा यस्ता पर्वहरूले राष्ट्रिय एकतालाई बलियो बनाउने काम गर्छन्।
तमु ल्होसारले ‘विविधतामा एकता’ भन्ने नेपाली विशेषतालाई व्यवहारमा उतार्ने आधार प्रदान गरेको छ।

तमु ल्होसारको अवसरमा हार्दिक शुभकामना

गुरुङ समुदायको महान सांस्कृतिक पर्व तमु ल्होसार को पावन अवसरमा गुरुङ समुदायसहित सम्पूर्ण नेपाली दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरूमा हार्दिक मंगलमय शुभकामना व्यक्त गर्दछु।

यस ऐतिहासिक तथा मौलिक पर्वले नेपाली समाजमा आपसी सद्भाव, सहकार्य, भाइचारा र सामाजिक एकतालाई अझ सुदृढ बनाउँदै सबैको जीवनमा सुख, शान्ति, समृद्धि र सकारात्मक ऊर्जा भरिदियोस् भन्ने कामना गर्दछु।

बहुजातीय, बहुसांस्कृतिक र बहुभाषिक नेपाली समाजको पहिचानलाई जोगाउँदै आएको तमु ल्होसार जस्ता पर्वहरूले राष्ट्रिय एकतालाई थप मजबुत बनाउने विश्वास लिएको छु।

तमु ल्होसारको हार्दिक शुभकामना !

मुकुन्द ढुङ्गाना
अध्यक्ष
राष्ट्रिय अनलाइन पत्रकार संघ