पत्रकार: मुकुन्द ढुंगाना । जेनजी आन्दोलनले नेपाली राजनीतिमा केवल एक घटनाको रूपमा होइन, पुस्तागत चेतना, नेतृत्व हस्तान्तरण र राजनीतिक संस्कृतिमा रूपान्तरणको बहसलाई केन्द्रमा ल्याएको छ। यही पृष्ठभूमिमा एमालेभित्र अध्यक्ष पदमा केपी शर्मा ओलीसँग प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका पोखरेलको कदमलाई सामान्य आन्तरिक चुनावी प्रतिस्पर्धाभन्दा गहिरो अर्थमा हेर्नु आवश्यक छ। यो प्रतिस्पर्धा व्यक्तिविरुद्ध व्यक्ति होइन, प्रवृत्तिविरुद्ध प्रवृत्तिको बहस हो—निरन्तरता बनाम रूपान्तरण।

जेनजी आन्दोलनले उठाएको मूल प्रश्न स्पष्ट थियो—के पुरानो शैलीको केन्द्रीयकृत, करिश्मामुखी नेतृत्वले बदलिँदो समाजको अपेक्षा सम्बोधन गर्न सक्छ? वा अब संस्थागत, उत्तरदायी र पुस्तान्तरणमैत्री नेतृत्व आवश्यक भइसकेको छ? पोखरेलले यही प्रश्नलाई आफ्नो एजेण्डाको मेरुदण्ड बनाएर अध्यक्षीय प्रतिस्पर्धामा होमिएका हुन्। उनले उठाएको ‘नेतृत्व हस्तान्तरण’ केवल उमेरको गणित होइन; यो निर्णय प्रक्रियाको लोकतान्त्रीकरण, कार्यसम्पादनमा आधारित मूल्याङ्कन र पार्टी–राज्य सम्बन्धमा नयाँ सन्तुलनको खोजी हो।

केपी शर्मा ओलीको नेतृत्व शैलीले पार्टीलाई कठिन घडीमा एकीकृत राख्न भूमिका खेलेको तर्क उनका समर्थकहरू गर्छन्। तर त्यही शैलीले आलोचनात्मक आवाजलाई संकुचित गरेको, निर्णयलाई सीमित वृत्तमा केन्द्रीत गरेको र उत्तराधिकारको बहसलाई टार्दै आएको आरोप पनि उत्तिकै बलियो छ। जेनजी आन्दोलनपछि यी आरोपहरू भावनात्मक नाराभन्दा ठोस राजनीतिक प्रश्नका रूपमा उभिएका छन्। यही क्षणमा पोखरेलको चुनौतीले संस्थापनको आत्मसमीक्षा मागेको छ।

पोखरेलको राजनीतिक दाबीको बलियो पक्ष भनेको उनी ‘एण्टी–ओली’ पहिचानमा सीमित नहुनु हो। उनले पार्टीभित्रैबाट रूपान्तरणको बाटो खोज्ने प्रयास गरेका छन्—संस्थागत सुधार, आन्तरिक लोकतन्त्र र नीति–केन्द्रित बहसको प्रस्तावसहित। तर यहीँ उनका चुनौतीहरू पनि छन्। पहिलो, उनी उठाएको एजेण्डा कति स्पष्ट र कार्यान्वयनयोग्य छ? दोस्रो, उनी आफैं पुरानो संरचनाबाटै हुर्किएको नेतृत्व भएकाले नयाँ पुस्तालाई कति विश्वस्त पार्न सक्छन्? र तेस्रो, संस्थापनसँगको प्रतिस्पर्धामा उनी प्रतिरोध मात्र होइन, वैकल्पिक भरोसा बन्न सक्छन् कि सक्दैनन्?

अब निर्णायक प्रश्न प्रतिनिधिहरूको हातमा छ। प्रतिनिधिहरूले के रोज्छन्—स्थायित्वको नाममा निरन्तरता, कि अनिश्चिततासँगै सुधार? पोखरेल संस्थापनको मूल नेतृत्व बनेर फर्कने वा नफर्कने निर्णय कुनै एक व्यक्तिको जित–हार मात्र होइन; यसले पार्टीको आगामी दिशा तय गर्नेछ। यदि प्रतिनिधिहरूले रूपान्तरणको पक्ष रोजे भने, त्यसले ओली–केन्द्रित नेतृत्व शैलीमा स्पष्ट सन्देश जानेछ। यदि निरन्तरताकै पक्षमा मत खस्यो भने, जेनजी आन्दोलनले उठाएको बहस केही समयका लागि दबिनेछ, तर समाप्त हुनेछैन।

इतिहासले देखाउँछ—पुस्तागत चेतना दबाएर दीर्घकालीन स्थिरता सम्भव हुँदैन। जेनजी आन्दोलनले राजनीति नयाँ अनुहारले होइन, नयाँ अभ्यासले बदलिनुपर्छ भन्ने माग गरेको छ। पोखरेलको प्रतिस्पर्धा त्यसैको राजनीतिक अभिव्यक्ति हो। अब प्रश्न यति मात्र बाँकी छ—प्रतिनिधिहरू परिवर्तनको जोखिम लिन तयार छन्, कि सुरक्षित देखिने पुरानै बाटो रोज्छन्? यसैको उत्तरले एमाले मात्र होइन, समग्र वाम राजनीतिका आगामी वर्षहरू परिभाषित गर्नेछ।