काठमाडौं । नेपाल–चीन व्यापारको महत्त्वपूर्ण प्रवेशद्वार मानिने सिन्धुपाल्चोकस्थित तातोपानी नाका नियमित सञ्चालनमा ल्याउन सिन्धुपाल्चोक क्षेत्र नं. १ का प्रतिनिधिसभा सदस्य भरतप्रसाद पराजुलीले परराष्ट्र मन्त्रालयको ध्यानाकर्षण गराउँदै कूटनीतिक पहललाई तीव्रता दिनुभएको छ। लामो समयदेखि अवरुद्ध तथा अनियमित हुँदै आएको नाका सञ्चालनको विषयलाई उहाँले स्थानीय समस्या मात्र नभई राष्ट्रिय अर्थतन्त्र, व्यापार, राजस्व र उपभोक्ताको हितसँग जोडिएको मुद्दाका रूपमा उठाउँदै आउनुभएको छ।
तातोपानी नाका सञ्चालनको माग गर्दै सांसद पराजुलीले व्यवसायी, स्थानीय जनप्रतिनिधि, आयातकर्ता तथा सरोकारवालासँग छलफल र समन्वय गर्दै सरकारका सम्बन्धित निकायमार्फत समस्या समाधानको प्रयास गरिरहनुभएको छ। नाका खुलाउने विषयमा उहाँले यसअघि पनि परराष्ट्रमन्त्रीसँग छलफल तथा ध्यानाकर्षण गराउनुभएको थियो। पछिल्लो समय नाका सञ्चालनका लागि उच्चस्तरीय कूटनीतिक संवाद आवश्यक रहेको विषय थप जोडदार रूपमा उठाइएको छ।
तातोपानी नाका काठमाडौं उपत्यकासँग चीन जोड्ने छोटो र महत्त्वपूर्ण व्यापारिक मार्ग हो। नाका नियमित सञ्चालन नहुँदा आयातकर्ता, ढुवानी व्यवसायी, स्थानीय व्यापारी तथा सीमावर्ती क्षेत्रका सर्वसाधारण प्रत्यक्ष प्रभावित भएका छन्। व्यापारिक गतिविधि सुस्ताउँदा तातोपानी, लिपिङ र आसपासका क्षेत्रको आर्थिक चहलपहल घट्नुका साथै रोजगारी र व्यवसायमा समेत नकारात्मक असर परेको छ।
वैकल्पिक नाका प्रयोग गर्दा लामो दूरी तय गर्नुपर्ने र ढुवानी लागत बढ्ने भएकाले आयातित वस्तुको मूल्यमा समेत त्यसको प्रभाव पर्ने व्यवसायीहरूको गुनासो छ। सांसद पराजुलीले तातोपानीबाट करिब ५० हजार रुपैयाँमा ढुवानी गर्न सकिने सामान अन्य मार्गबाट ल्याउँदा लाखौँ रुपैयाँसम्म खर्चिनुपर्ने अवस्था रहेको उल्लेख गर्दै यसले व्यापारिक लागत मात्र नभई सर्वसाधारणको उपभोग्य वस्तुको मूल्यमा समेत असर पार्ने बताउनुभएको छ।
तातोपानी नाका अवरुद्ध हुनुमा बाढी, पहिरो, सडकको कमजोर अवस्था र सीमावर्ती पूर्वाधारमा भएको क्षति प्रमुख कारणका रूपमा देखिँदै आएका छन्। तर पटकपटक नाका बन्द हुने र सञ्चालन अनिश्चित बन्ने अवस्थाले यसको समाधान केवल सडक मर्मत र भौतिक पूर्वाधार निर्माणबाट मात्र सम्भव नहुने देखाएको छ।
नेपाल र चीनबीच नाका सञ्चालनसम्बन्धी स्पष्ट समझदारी, सुरक्षा चासोको सम्बोधन, नियमित संवाद तथा दीर्घकालीन सञ्चालनको व्यवस्था आवश्यक देखिन्छ। चीनतर्फका सम्भावित सुरक्षा तथा प्राकृतिक जोखिमसम्बन्धी चासो बुझेर नेपालले तथ्य, तयारी र विश्वसनीय प्रतिबद्धतासहित संवाद अघि बढाउनुपर्ने सांसद पराजुलीको धारणा छ।
यसै सन्दर्भमा परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले पनि चिनियाँ पक्षसँगको भेटवार्तामा तातोपानी नाका तत्काल खुलाउन आग्रह गर्नुभएको छ। यसले नाका सञ्चालनको विषय नेपाल सरकारको कूटनीतिक प्राथमिकतामा उठ्न थालेको देखाउँछ।
तातोपानी नाका सञ्चालनको विषयमा नेपालतर्फको सडक, पुल, पहिरो नियन्त्रण तथा जोखिम व्यवस्थापनलाई पनि उत्तिकै प्राथमिकता दिनुपर्ने आवश्यकता छ। बाह्रबिसेदेखि लिपिङसम्मको सडकलाई सुरक्षित, भरपर्दो र वर्षायाममा समेत सञ्चालनयोग्य बनाउन दीर्घकालीन योजना आवश्यक छ।
सांसद पराजुलीले सडक तथा पुल निर्माण, पहिरो व्यवस्थापन र पूर्वाधार सुधारका लागि सम्बन्धित मन्त्रालयसँग समन्वय गर्दै बजेट तथा स्रोत सुनिश्चितताको विषय उठाउँदै आउनुभएको छ। उहाँका अनुसार नाका खुलाउने माग मात्र गरेर पुग्दैन, नेपालतर्फको सडक र संरचना पनि व्यवस्थित बनाउँदै चीनसँग परिणाममुखी संवाद गर्न सक्ने अवस्था निर्माण गर्नुपर्छ।
तातोपानी नाका सञ्चालनमा आउनु सिन्धुपाल्चोकका स्थानीय व्यवसायी र नागरिकका लागि मात्र राहतको विषय होइन। यसले राष्ट्रिय व्यापार, राजस्व संकलन, आयात लागत, बजार मूल्य, रोजगारी र सीमापार आर्थिक सम्बन्धमा समेत प्रभाव पार्छ।
त्यसैले तातोपानी नाका खुलाउने विषयलाई दलगत आग्रह, क्षेत्रीय सीमितता वा सामान्य प्रशासनिक प्रक्रियामा सीमित नराखी साझा राष्ट्रिय मुद्दाका रूपमा अघि बढाउनुपर्ने देखिन्छ। सांसद पराजुलीले सरोकारवालाको आवाज सरकारसम्म पुर्याउने, सम्बन्धित मन्त्रालयसँग समन्वय गर्ने र कूटनीतिक पहललाई परिणाममुखी बनाउन जोड दिँदै आउनुभएको छ।
तातोपानी नाका कहिले र कुन सर्तमा नियमित सञ्चालनमा आउँछ भन्ने विषय अझै स्पष्ट भइसकेको छैन। तर सडक पूर्वाधार सुधार, नेपाल–चीनबीच विश्वासपूर्ण संवाद, सुरक्षा चासोको सम्बोधन र सरकारको निरन्तर सक्रियता एकसाथ अघि बढ्न सके नाका सञ्चालनको सम्भावना बलियो बन्न सक्छ।
तातोपानी नाका खुलाउने विषयमा अब आश्वासनभन्दा ठोस निर्णय, छलफलभन्दा कार्यान्वयन र अस्थायी सञ्चालनभन्दा दीर्घकालीन सुनिश्चितता आवश्यक छ। यसका लागि सांसद पराजुलीको पहलसँगै सरकार, कूटनीतिक निकाय, व्यवसायी र स्थानीय समुदायको साझा प्रयास निर्णायक बन्ने देखिन्छ।
प्रतिक्रिया