काठमाडौँ । भिटामिन बी१२ (कोबालामिन) हाम्रो शरीरको अत्यावश्यक पोषक तत्व हो। यसले रक्तकोष, स्नायु प्रणाली र डीएनए निर्माणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। पर्याप्त बी१२ नपाए वा शरीरले यसलाई राम्रोसँग अवशोषण गर्न नसके, शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्न सक्छ।

भिटामिन बी१२ को कमीका मुख्य कारणहरू

१. आहारको कमी
भिटामिन बी१२ प्रायः मासु, माछा, अण्डा र दुग्धजन्य पदार्थमा पाइन्छ। शुद्ध शाकाहारी वा भेगन भोजन लिने व्यक्तिमा यसको कमी हुने सम्भावना बढी हुन्छ।

२. पाचन प्रणालीका समस्या
ग्यास्ट्राइटिस, क्रोन्स रोग, सेलिएक डिजिज जस्ता पाचन समस्याले पेट र आन्द्राले भिटामिन बी१२ अवशोषण गर्न गाह्रो बनाउँछ।

३. हानिकारक रक्तअल्पता
दुर्लभ अवस्थामा शरीरले इन्टेरिनिक फ्याक्टर उत्पादन गर्न छोड्छ, जसले भिटामिन बी१२ अवशोषणमा बाधा पुर्‍याउँछ।

४. पेट र आन्द्राको शल्यक्रिया
शल्यक्रियापछि अवशोषण प्रक्रिया प्रभावित हुन सक्छ।

५. उमेर
बुढ्यौलीमा पेटको अम्ल घट्नाले भिटामिन पचाउन गाह्रो हुन्छ।

भिटामिन बी१२ कमीका लक्षणहरू

भिटामिन बी१२ को कमी क्रमिक रूपमा देखिन्छ र समयसँगै गम्भीर हुन सक्छ। मुख्य लक्षणहरू:

अत्यधिक थकान र कमजोरी

छाला पहेँलो देखिनु

जिब्रो दुख्नु वा रातो हुनु

वाकवाकी वा बान्ता हुनु

तौल घट्नु

हातखुट्टामा सुन्निने वा झमझमाउने

दृष्टि कमजोर हुनु

स्मरणशक्ति कमजोर हुनु

हिँड्दा सन्तुलन गुम्नु

डिप्रेसन, चिडचिडापन

व्यवहारमा परिवर्तन

अनावश्यक डर वा उदासी

यदि यी लक्षण देखिएमा तुरुन्त चिकित्सकसँग परामर्श लिनु आवश्यक छ।

भिटामिन बी१२ को स्रोतहरू

१. माछा र समुद्री स्रोतहरू
माछा र समुद्री खानेकुराले शरीरलाई आवश्यक बी१२ प्रदान गर्छ।

२. मासु
जनावरको मासु, विशेष गरी भित्रि अङ्ग (जस्तै कलेजो) मा बी१२ प्रशस्त हुन्छ।

३. अण्डा
अण्डाको पहेँलो भागमा बी१२ हुन्छ। हप्तामा ३–४ अण्डा उपयुक्त हुन्छ।

४. दुग्धजन्य पदार्थ
दूध, दही, घ्यू र चिजमा बी१२ पाइन्छ।

५. फोर्टिफाइड फूड्स

फोर्टिफाइड ब्रेड

फोर्टिफाइड ब्रेकफास्ट सिरियल

सोया वा बदाम दूध

६. सप्लिमेन्ट्स
भिटामिन बी१२ पूरक (ट्याब्लेट, क्याप्सुल वा इन्जेक्शन) चिकित्सकको सल्लाहमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।

शाकाहारीहरूको लागि विशेष सुझाव

फोर्टिफाइड ब्रेकफास्ट सिरियल, सोया/बदाम दूध रोज्ने।

नियमित बी१२ सप्लिमेन्ट चिकित्सकको सल्लाहमा सेवन गर्ने।

भिटामिन बी१२ कमी नहुने उपायहरू

सन्तुलित आहार – मासु, माछा, अण्डा, दूध, दही आदि सेवन।

सप्लिमेन्ट सेवन – चिकित्सकको सल्लाहमा।

नियमित स्वास्थ्य परीक्षण – जोखिममा रहेका व्यक्तिले रगत परीक्षण गराउन।

भिटामिन बी१२ कमीको उपचार

मौखिक पूरक: हल्का कमीमा ट्याब्लेट वा क्याप्सुल।

इन्जेक्सन: गम्भीर कमी वा अवशोषण समस्यामा मांसपेशीमा इंजेक्शन।

नाक स्प्रे/जेल: पाचन समस्या भएका व्यक्तिको लागि विकल्प।

भिटामिन बी१२ को कमी सामान्य समस्या होइन। यसको असर शरीरका हरेक अंगमा पर्न सक्छ। सही समयमा परीक्षण र उपचारले पूर्ण रूपमा स्वास्थ्य फर्काउन मद्दत गर्छ। लामो समय थकान, स्मरणशक्ति कमजोर, झमझमाहटजस्ता लक्षण देखिएमा तुरुन्त चिकित्सकसँग परामर्श लिनु बुद्धिमानी हुन्छ।

स्वस्थ जीवनका लागि आफ्नो आहार र जीवनशैलीमा ध्यान दिँदै भिटामिन बी१२ को स्तर सन्तुलित राख्नु अत्यावश्यक छ।