rastriyakhabar
काठमाडौं । पछिल्लो समय मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या विश्वभर बढ्दो क्रममा छ। तीमध्ये डिप्रेसन (Depression) सबैभन्दा सामान्य तर गम्भीर मानसिक स्वास्थ्य समस्या हो। धेरै मानिसले डिप्रेसनलाई सामान्य तनाव वा केही दिनको उदासी ठानेर बेवास्ता गर्ने गर्छन्। तर, डिप्रेसनले व्यक्तिको सोचाइ, भावना, व्यवहार र शारीरिक स्वास्थ्यमा गहिरो असर पार्न सक्छ। समयमै पहिचान, उचित उपचार र परिवार तथा समाजको साथ पाएमा यसबाट निको हुन सकिन्छ।
डिप्रेसन भएका व्यक्तिमा सोच्ने तरिकामा परिवर्तन देखिन सक्छ। आफूलाई मूल्यहीन, निकम्मा वा असफल ठान्ने, अत्यधिक अपराधबोध गर्ने, भविष्यप्रति निराश हुने, निर्णय गर्न कठिनाइ हुने, ध्यान केन्द्रित गर्न वा कुनै कुरा सम्झन गाह्रो हुने जस्ता समस्या देखिन्छन्। धेरैजसो व्यक्तिमा नकारात्मक सोच हावी हुने र “मेरो जीवनको कुनै अर्थ छैन” भन्ने भावना आउन सक्छ। गम्भीर अवस्थामा मृत्यु वा आत्महत्यासम्बन्धी सोच बारम्बार आउनु पनि डिप्रेसनको महत्वपूर्ण चेतावनी संकेत हो।
लगातार उदास, खिन्न वा निराश महसुस हुनु डिप्रेसनको प्रमुख संकेत हो। पहिले रमाइलो लाग्ने काममा रुचि हराउनु, जीवनप्रति उत्साह कम हुनु, खालीपन वा शून्यता महसुस गर्नु, असहाय भएको अनुभूति हुनु, सानो कुरामा पनि रुन मन लाग्नु, चिडचिडापन बढ्नु, अत्यधिक चिन्ता वा बेचैनी हुनु तथा खुसी महसुस गर्न नसक्नु पनि डिप्रेसनका सामान्य लक्षण हुन्।
डिप्रेसनले मानसिक अवस्थामात्र होइन, शरीरमा पनि असर पार्छ। धेरै थकान महसुस हुनु, ऊर्जा कम हुनु, निद्रा नलाग्नु वा अत्यधिक सुत्नु, भोक कम वा बढी लाग्नु, तौल घट्नु वा बढ्नु, टाउको दुख्ने, शरीर दुख्ने वा अन्य अस्पष्ट शारीरिक पीडा देखिनु, यौन इच्छामा कमी आउनु तथा काम गर्दा शरीर भारी महसुस हुनु जस्ता समस्या देखिन सक्छन्। केही व्यक्तिमा बोल्ने वा हिँड्ने गति सुस्त हुने, भने केहीमा अत्यधिक छटपटी हुने लक्षण पनि देखिन्छ।
डिप्रेसनका कारण व्यक्तिको व्यवहारमा पनि परिवर्तन आउँछ। सामाजिक भेटघाटबाट टाढा बस्ने, काम, पढाइ वा दैनिक जिम्मेवारीप्रति रुचि घट्ने, व्यक्तिगत सरसफाइमा लापरवाही गर्ने, पहिले मन पर्ने गतिविधि छोड्ने, धेरै समय ओछ्यानमै बस्ने, निर्णय टार्ने वा काम अधुरै छोड्ने बानी बढ्ने, रक्सी वा लागूपदार्थतर्फ आकर्षित हुने तथा गम्भीर अवस्थामा आत्म-हानि (Self-harm) वा आत्महत्याको प्रयास गर्ने जोखिमसमेत बढ्न सक्छ।
यदि माथिका लक्षणहरू लगातार दुई हप्ता वा सोभन्दा बढी समयसम्म रहन्छन् र त्यसले दैनिक जीवन, पढाइ, काम, परिवार वा सामाजिक सम्बन्धमा स्पष्ट असर पारिरहेको छ भने डिप्रेसनको सम्भावना हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा समस्या लुकाउने वा बेवास्ता गर्नेभन्दा योग्य मनोचिकित्सक (Psychiatrist), क्लिनिकल मनोवैज्ञानिक (Clinical Psychologist) वा मानसिक स्वास्थ्य परामर्शदातासँग मूल्याङ्कन गराउनु आवश्यक हुन्छ।
डिप्रेसन कुनै कमजोरी, असफलता वा व्यक्तिगत दोष होइन। यो उपचार गर्न सकिने मानसिक स्वास्थ्य अवस्था हो। समयमै परामर्श, मनोचिकित्सा (Psychotherapy), आवश्यक परे औषधि उपचार तथा परिवार र समाजको सहयोगले अधिकांश व्यक्तिले सामान्य जीवनमा फर्किन सक्छन्।
यदि तपाईं वा तपाईंको चिनजानमा कसैले आत्महत्या गर्ने सोच व्यक्त गरिरहेको छ, जीवनप्रति आशा गुमाएको देखिन्छ वा आत्म-हानि गर्ने संकेत देखाएको छ भने त्यसलाई सामान्य रूपमा नलिनुहोस्। तुरुन्त परिवारका सदस्यलाई जानकारी गराउनुका साथै नजिकको मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञ वा आपत्कालीन स्वास्थ्य सेवासँग सम्पर्क गर्नु अत्यन्त आवश्यक छ। समयमै गरिएको सहयोगले एउटा जीवन बचाउन सक्छ।
प्रतिक्रिया